Noticias

Nafarroako Ikerketa Sanitarioko Institutuak zuzendaritza zientifikoa berritu zein indartu du eta Lehen Arreta gehitu du

Nicolas Martínez Velillak (NUO) zuzendaritza zientifikoko zuzendaria izango da etapa berri honetan Rosario Luquinen ordez; Felipe Prósper (CUN) zuzendariordea izanen da eta Nuria Goñi (Osasunbidea/AP) bokalak osatuko dute taldea.
Nafarroako Ikerketa Sanitarioko Institutuak (IdisNA) zuzendaritza zientifikoa berritu eta indartu du bi aldaketarekin: Nicolás Martínez Veillak (NUO) Rosario Luquín ordezkatuko du eta bi postu berri gehitu dira: zuzendariordea –Felipe Prósper (CUN) izango da- eta bokala, Nuria Goñiz Ruiz (Osasunbidea/AP).

Horrela, lankidetza publiko eta pribatuaren jatorrizko osagaiaz gain, lidergoaren lehen maila honetan, Lehen Mailako Arretako ikerkuntzaren ikuspegia gehitzen zaio, institutu honetako etapa berri baten hasiera gisa. Nafarroako Unibertsitate Ospitaleak (NUO), Nafarroako Unibertsitate Klinikak (CUN), Nafarroako Unibertsitate Publikoak (NUP), Nafarroako Unibersitateak, Navarrabiomedek, Cima Nafarroako Unibersitateak, Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua, Osasunbidea-Nafarroako Oinarrizko Osasun Zerbitzuak, osatzen duten IdISNA.
IdiSNAren Patronatuak, zuzendaritza berri hau zientzia eta laguntza komunitatean zabaltzeari garrantzia eman dio, etapa berri honetan ikerketa bultzatzeko erreferente nagusi gisa. Santos Induráin Osasun sailburuak, Patronatuko buru denak, Rosario Luquin (CUN) kargua uzten duen zuzendari zientifikoaren inplikazioa aitortu eta eskertu du, eta egitura zientifiko berriaren ikuspegi integrala eta hiru ordezkarien curriculuma nabarmendu ditu, dagoeneko lanean hasi baitira.

Nicolás Martínez Velilla Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko Geriatriako burua da gaur egun, eta Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioko ikertzaile intentsifikatua 2019tik. Nafarroako Unibertsitateko Medikuntza eta Kirurgiako lizentziaduna da (1996), eta Ingalaterrako eta Madrilgo (Getafeko Unibertsitate Ospitalea) Geriatriako espezialista gisa zuen prestakuntza osatu zuen. Iruñera itzuli zen, eta NUPen doktoratu zen, adinekoentzako multimorbilitate-tesi batekin. Prestakuntza hori Probabilitatearen eta Estatistikaren (UNED) eta Osasun Zerbitzuen (Alcalako Unibertsitatea) arloan osatu zuen.
Arlo horietan sakondu du bere ikerketa-jarduerak –asistentzia-jarduerarekin bateratuta–, Carlos III.a Osasun Institutuko (ISCIII) Osasun Zerbitzuen eta Eritasun Kronikoen Ikerketa Sareko kide izan baita, eta, ondoren, institutu horretako ahultasun eta zahartze osasungarriko CIBER sareko kide.
2013an, Nafarroako Geriatriako Miguel Servet ikerketa-taldea sortu zuen, hainbat argitalpenekin. Irakasle gonbidatua da Nafarroako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Geriatria irakasgaian eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakasle elkartua Prebentzio Medikuntza arloan.
Espainiako Geriatria Elkartearen ordezkaria izan da estatuko eta nazioarteko hainbat erakundetan. 2019tik, Medikuntza Geriatrikoko Europako Akademiako zuzendaritza-batzordeko kidea da, eta Espainiako Geriatria eta Gerontologia Elkarteko lehendakariordea.

Felipe Prósper, berriz, erreferentzia da hematologian. Izan ere, Hematologia Saila zuzendarietako bat da, eta Nafarroako Unibertsitate Klinikako Terapia Zelularreko arloaren buru da. Klinika horretara Valentziako Ospitale Klinikoan etapa baten ondoren iritsi zen. Nafarroako Unibertsitate Cimako Hemato-Onkologiako eta Medikuntza Birsortzaileko Programa ere zuzentzen ditu. Medikuntza eta Kirurgiako lizentziaduna (1989) eta doktorea (1994) unibertsitate horretan, Minnesotako Unibertsitatean doktoratu ondoko egonaldi batekin osatu zuen bere prestakuntza.
ISCIIIko Terapia Zelularreko Sare Nazionalaren (TerCel) eta haren ondorengo RICORS TERAVen sustatzaileetako bat da. ISCIIIko Minbiziako CIBER (CIBERONC) ikertzaile nagusi bat ere bada. 2015az geroztik, Hematologiako katedraduna da Nafarroako Unibertsitatean. Espainiako Hematologia eta Hemoterapiako Elkarteko (SEHH) eta Terapia Geniko eta Zelularreko Espainiako Elkarteko (SETGYC) Zuzendaritza Batzordeko kidea izan da, eta aurretik IdiSNAko Onkologia Arloko koordinatzailea izan zen.

Azkenik, Nuria Goñi Ruiz (Medikuntzako lizentziaduna, NUn, 2001ean) Nafarroako Lehen Mailako Arretaren eta Komunitarioaren esparrutik dator. Lan horrekin batera, Nafarroako Unibertsitatean doktoratu zen, hamaika urteko ibilbide profesionalarekin batera, zenbait osasun zentrotan.
Haren profila osatzeko, kudeaketan ere eskarmentua du. Izan ere, 2016tik Lehen Arretaren gerentziako Kudeaketa Klinikoa eta Asistentzia Jarraipenaren Laguntza Zerbitzua lan teknikoak egiten ditu Nafarroako Osasun Zentroetarako, prestakuntzakoak eta ospitaleekin koordinatzekoak, Lehen Arreta ahalduntzea helburuarekin.
Halaber, Osasun Sailaren zenbait estrategia (gaixo kronikoari eta pluripatologikoari arreta integratua emateko Nafarroako Estrategia) Lehen Arretan aplikatzeko protokoloak ezartzeko lan egin du, batez ere adineko pertsonen ahultasunari dagokionez. Horren ondorioz, diziplina anitzeko koordinazio-taldeetan eta zenbait estrategiatan parte hartu du. 2021etik NUPeko Medikuntza arloko irakaslea da.

1.000 ikertzaile baino gehiago 8 erakundetan

IdiSNAren helburua da ikerketaren kalitatea hobetzen laguntzea, eta ondorioz, Nafarroako Foru Komunitateko asistentzia eta irakaskuntza biomedikoa ere hobetzea eta dauden giza baliabideak eta baliabide materialak optimizatzea. Horretarako, talde klinikoen eta oinarrizkoen arteko sinergiak sustatuko dira, lehendik dauden talde translazionalen ereduetatik abiatuta.
2021ean, 1.065 ikertzailek osatzen dute IdiSNA, 96 ikerketa-taldetan banatuta. Talde horiek bederatzi ikerketa-eremutan biltzen dira: epidemiologia eta osasun publikoa; lehen arreta, osasun-zerbitzuak eta gaixotasun kronikoak; osasun mentala; digestio-aparatua eta gaixotasun metabolikoak; gaixotasun kardiobaskularrak, Hantura-gaixotasunak, immuneak eta infekziosoak; Neurozientziak; Onkohematologia ; Gaixotasun kardiobaskularrak eta giltzurrunetakoak; Terapia aurreratuak eta Berrikuntza Diagnostikoa eta Bioingeniaritza eta Bioteknologia Sanitarioak.

Azken urtean, IdiSNAk 61 ikerketa-laguntza jaso ditu deialdi lehiakorretan, eta guztira 6.592.733 euroko finantzaketa izan du. Institutuaren ekoizpen zientifiko osoa mila bat ekarpen ingurukoa da urtean.

•    Errioxako ikertzaile batek beka bat lortu du doktoratu ondokoa Navarrabiomed-IdiSNAn egiteko.

•    Talentu gazte horrek doktoretza-ondoko Junior Leader beka-programaren barruan jasotzen du laguntza. 2021ean, 45 beka eman dizkie ikertzaile bikainei.

•    Deialdiak bi helburu ditu: Espainiako eta Portugalgo talenturik onena laguntzea, bere herrialdean eta baldintzarik onenetan, bere proiektuak burutzea, eta Espainiako eta Portugalgo ikerketa-sistema nazioartekotzea, nazioarteko etorkizun handiko ikertzaileak erakarriz.

”la Caixa” Fundazioak doktoratu ondoko 45 beka eman dizkie Espainian eta Portugalen erreferentziazko unibertsitate eta ikerketa-zentroetan proiektuak egingo dituzten ikertzaileei. Hartara, talentu gaztea laguntzen du erakundeak, eta ikerketa berritzailea eta kalitate handikoa sustatzen du Iberiar penintsulan. Sarituen artean, Maria Apellaniz hautatu dute, Nafarroako Ikerketa Sanitarioko Institutuaren Navarrabiomed ikerketa-zentroan sartzeko.

El programa de becas de la Fundación ”la Caixa” es el más importante de los que promueven entidades privadas de España y Europa, tanto por el número de becas convocadas como por la variedad de las disciplinas. El objetivo de estas ayudas de posdoctorado, a las que la entidad ha destinado 11,28 millones de euros este año, es retener talento local de excelencia, así como atraer a investigadores extranjeros, ofreciéndoles salarios competitivos y oportunidades complementarias para la capacitación en habilidades transversales.

“la Caixa” Fundazioaren beka-programa Espainiako eta Europako erakunde pribatuen artean garrantzitsuena da, bai beka-kopuruagatik, bai diziplinen aniztasunagatik. Doktoratu ondoko laguntza horien helburua bikaintasuneko tokiko talentua atxikitzea da. Beste aldetik, soldata lehiakorrak eta zeharkako gaitasunetan trebatzeko aukera osagarriak eskainiz, atzerriko ikertzaileak erakartzen ditu. Erakundeak laguntza horiei 11,28 milioi euro eman dizkie aurten.

Junior Leader doktoretza-ondoko programa

Europako Batzordeak Marie Skσwska-Curie COFUND Ekintzaren bidez kofinantzatua, Horizonte 2020 programaren esparruan, programa hau ikertzaile bikainak, edozein nazionalitatekoak, kontratatzeko da. Ikertzaile horiek Espainian edo Portugalen ikerketa-karrera jarraitu nahi dute osasun- eta bizi-zientzien, teknologiaren, fisikaren, ingeniaritzaren eta matematikaren arloetan.

Doktoretza-ondoko beka hauek hiru urteko iraupena dute eta beka bakoitza 305.100 eurokoa da. Prestakuntza osagarriko programa bat ere badute, ikerketa-trebetasunak sendotzeko eta karrera zientifiko independentea sustatzeko, etorkizun profesionaleko aukera gisa, lidergoa, gatazken konponbidea edo komunikazioa bezalako gaiak jorratuz.
Deialdi honetan 700 pertsona baino gehiago aurkeztu dira beketako bat lortzeko. Hautatutako 45 herrialdeetatik, 20 espainiarrak dira (14 probintzietatik) eta 25 atzerritarrak (14 herrialde ezberdineetatik).
María Apellániz Logroñon jaio zen 1988an. Biokimikan graduatu zen Nafarroako Unibertsitatean (Iruña), eta biomedikuntzan masterra du Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (Madril). 2012an, Ikerketa Onkologikoen Zentro Nazionaleko (Madril) Herentziazko Minbizi Endokrinoaren Taldean sartu zen doktoretza egiteko “la Caixa” Fundazioaren beste beka batekin. Doktoretza horretan, minbizia duten pazienteen tratamenduan eta toxikotasunean eragiten duten aldagai genetikoak identifikatzen lan egin zuen. Ondoren, giza genetikako ezagutzak zabaltzeko, 3 urteko doktoretza ondoko bat egin zuen McGill Unibertsitatean (Kanada). Foulkes doktorearen laborategian, herentziazko minbiziaren sindromeak aztertu zituen eta patogenian parte hartzen zuten mekanismoak karakterizatu zituen. 2020an, Espainiara itzuli zen, Navarrabiomedeko (Iruña) Medikuntza Genomikoaren Unitatean sartzeko. Bertan, datu genomikoak aztertzen ditu, hiperkolesterolemia familiarraren azpian dauden aldaketa genetikoak eta estatinen erantzunari lotutako markatzaile genetikoak aurkitzeko. Haren ikerketak 37 argitalpen ekarri ditu nazioarteko aldizkarietan, eta horietako 11 izan dira lehen egilea.
Helburua gaixotasunarekiko suszeptibilitatearen eta botiken erantzunaren azpian dauden desberdintasun genetikoak ulertzea da, pazienteei on egiteko eta medikuntza pertsonalizatua sustatzeko.

Proiektua

Hiperkolesterolemia Familiarra (HF) herentziazko gaixotasun ohikoenetako bat da, eta mundu osoan 250 pertsonatik batek du lehentasuna. HFak odoleko kolesterol-maila handia du jaiotzetik, eta gaixotasun kardiobaskular goiztiarra izateko arrisku handiagoa ematen du bizitza osoan. Beraz, diagnostiko goiztiar batek eta tratamendu egoki batek nabarmen hobetzen dute paziente horien BGHrik gabeko biziraupena. Hala ere, oraindik oso eritasun infradiagnostikatuta dago.
Proposamen honen helburua diziplina anitzeko estrategia berezi bat aplikatzea da, HF duten pazienteen eta haien senideen diagnostikoa eta tratamendua pertsonalizatzeko. Eta, kardiobaskular gertaetan, hilkortasuna eta gaixotze-tasa murriztea. Genomika, saiakuntza funtzionalak eta datu klinikoak eta bizimoduaren datuak integratuz gauzatuko da proiektua. Azterketa horrek gaixotasuna eragiten duten gene/aldaera berriak eta estatinei emandako erantzunaren eta gaixotasun kardiobaskularrak izateko arriskuen markatzaile genetiko berriak aurki ditzake. Emaitzak praktika klinikoan erabil daitezke.

La Unidad de Gestión de Navarrabiomed ha publicado hoy jueves, 22 de diciembre la relación provisional y definitiva de personas admitidas y excluidas del Programa de ayudas Navarrabiomed 2022 para cada una de las convocatorias: ayuda predoctoral y ayuda postdoctoral. Puede consultar y descargar a continuación la documentación correspondiente. 

• Garapen Ekonomiko eta Enpresarialeko Departamentuak, Industriaren, Energiaren eta Proiektu Estrategikoen Zuzendaritza Nagusiaren bitartez, I+Gko proiektu estrategikoak egiteko laguntzen deialdia ebatzi du.  Deialdi honen helburua ezagutza zientifiko eta teknologikoa sortu, balorizatu eta aplikatzea da, Foru Komunitateko enpresei balio handiagoa emateko.

Guztira, Nafarroako Gobernuak 12 ekimen finantzatuko ditu, Nafarroako Espezializazio Adimenduneko Estrategiaren (S4) zazpi erronkekin bat. Programaturiko ekimen bakoitza SINAIko agenteak, ikerketa-erakundeak eta enpresa bat edo gehiago biltzen dituen partzuergo batek garatzen du. Behin kontzesioa onetsita, proiektuek hiru urteko exekuzio epea dute. Medikuntza aurreratuaren eta genomikoaren esparruan - GEMA erronka - ugalkortasunaren, onkologiaren, kardiologiaren eta abarren arloko proiektuak finantzatzen dira.

Ondoren, Navarrabiomed-en partaidetza duten 5 proiektu finantzatuak zehazten dira.
Ikerketa-zentroa ReproNAGEN proiektuaren garapenaren buru izango da, eta proiektuaren buru Jesús Zabaleta Jurío izango da, Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko Laguntza bidezko Ugalketaren Unitateko koordinatzailea eta proiektuaren ikertzaile nagusia, Navarrabiomedeko Medikuntza Genomikoaren Unitatetik. Ekimen honen helburua giza genomaren analisiak ugalkortasun arazoak dituzten bikoteen diagnostikoan eta tratamenduan duen eragina aztertzea da. Proiektuaren partzuergoa NNBi enpresak osatzen du.

Navarrabiomed eta NOUko profesionalek ere bazkide gisa parte hartzen dute Miguel Servet Fundazioak kudeatzen dituen beste lau proiektutan:

• GRANATE - Nafarroako Erradioterapia Aurreratuko Taldea Terapia eta Eraginkortasuna. Navarrabiomedeko Minbiziko Seinaleen Unitateak eta NOUk (Onkologia medikoko zerbitzuak, Onkologia erradioterapeutikoa, Neurologia eta Anatomia patologikoa) parte hartzen dute proiektuan. CUNek koordinatzen du proiektua, eta CIMA – Universidad de Navarrak eta ALDAKIN enpresak partzuergoa osatzen dute.
•    BIOHEART - Bioingeniaritza aurreratua bihotz-ehuna garatzeko eta kardiotoxikotasuna aztertzeko eta detektatzeko. Navarrabiomedeko Kardiologia Translazionaleko Unitateaz gain, NOUko Bihotzaren Nafarroako Arlo Klinikoak, CUNek, ADItech-en, Llosa lecos eta Nadetech innovations enpresek ere parte hartzen dute. CIMA - Universidad de Navarrak koordinatzen du proiektu hori. 
•    NanoRC - Nanotransportadoreetan oinarritutako terapia, minbizia tratatzeko. Navarrabiomedetik, Neuroproteomika Klinikoaren Unitateak darama proiektua, eta ADItech eta Ikan BIOTECH enpresak ere parte hartzen dute. Nafarroako Klinika Unibertsitarioak koordinatzen du proiektua.
•    SOCRATHeS - Tumore hematologiko eta solidoen tratamendurako CAR-T terapia berritzaileak garatzea. Navarrabiomedi lotutako ikerketa taldea Oncobionak eta NOUko Onkologia Medikoaren Zerbitzuak parte hartzen dute. CUN Universidad de Navarrak, RECOMBINA BIOTECH eta 3P Biopharmaceuticals enpresek osatzen dute Universidad de Navarrak koordinatzen duen partzuergoa.

Irakurri Nafarroako Gobernuak zabaldu zuen albistea.

• Marina Berenguerek eta Jesús Prietok hartu zuten parte topaketan. Ospitaleetako ikerketaren eraldatze-rolari eta oinarrizko profesionalen eta profesional klinikoen lana koordinatzeko beharrari buruzko ikuspegi estrategikoa eman zuten.

Joan den ostegunean, azaroaren 24an, Navarrabiomedek “Ikerketa biomedikoaren integrazioa praktika kliniko asistentzialean: erronkak eta aukerak” mahai-ingurua antolatu zuen Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan.
Jesús Prieto Valtueña eta Marina Berenguer Haym ibilbide profesional ezaguneko hepatologoak eta ikertzaileak elkartu ziren topaketa horretan, ikerketa-zentroen eta ospitaleen lankidetza areagotzeko beharraz hitz egiteko. Ikerketa-zentro eta ospitaleen arteko lankidetza hori ikerketa bikainean oinarrituko da.
Topaketa ikerketa biomedikoko zentroaren 10. urteurrenean eta 2022 Zientziaren Asteetan egin zen. Jesús Prieto Valtueña eta Marina Berenguer Haym hepatologoak eta ikertzaileak elkartu ziren topaketa horretan, ikerketa-zentroen eta ospitaleen arteko lankidetza areagotzeko beharraz hitz egiteko. Lankidetza horrek bikaintasuneko ikerketa ekarritzen baitu.

Saio horretan, bi hizlariek adierazi zuten garrantzitsua dela ospitaleko profesional klinikoen eta ikerketa-zentroan lan egiten duten oinarrizko profesionalen arteko lankidetza erraztea, gure pazienteei terapia berriak garatzeko eta aplikatzeko. Ildo horretatik, Marina Berenguerek Espainiako ospitaleetan ikerketa-tradiziorik ez zegoela adierazi zuen. “AEBk ikerketa-tradizio handiagoa du, ikerketarekin duen harremana unibertsitatean hasten baita. Frantzian, AEBetako estandarretara iritsi gabe, ospitaleek ikerketarako dedikazio handiagoa dute, eta arrakasta-kasu askotan lortu dute ikerketaren emaitzek osasun-sistemarako baliabide ekonomikoak itzultzea.” Bestalde, azpimarratu zuen “lehen mailako espezialistek erbesteratzea saihestu behar zela, garapen profesional eta pertsonal hobea ahalbidetuko dien lan-baldintzak bilatuz.  - baliabide asko erabili baititugu haien prestakuntzarako -, atzerriratzea erabaki behar dutela, garapen profesional eta pertsonal hobea izateko aukera emango dien lan-baldintzak bilatuz. Batez ere, kontuan hartzen bada baliabide asko erabili zirela, haien prestakuntzan.”

Hitzaldian, Jesús Prietok azpimarratu zuen ospitale bat kalitatezkoa eta punta-puntakoa izan dadin, ikerketaren alde egin behar zuela: “Ikerketa egiten duen mediku espezialistak beste era batera ikusten du gaixoa laborategiarekin harreman zuzenik ez duena; zorrotzagoa da, eta zehaztasun hori praktika klinikora eramaten du. Bestalde, oinarrizko ikertzaileak ikuspegi klinikoa izan behar du laguntza-ingurunean aplika daitezkeen esperimentuak planteatzeko.”

Berenger-en arabera, gure erronka da plaza mistoak sustatzea, asistentzia-jarduera eta ospitale-zerbitzuetako ikerketa-jarduera konbinatuko dituztenak eta asistentzialean bakarrik lan egiten duten profesionalei baldintza berdinetan lan egingo dietenak: “Bi fazeetan diharduten profesionalen ospitaleetan bizitzea funtsezkoa da ikertzaileen masa kritikoa lortzeko, proiektuak, saiakuntza klinikoak eta abar abian jarri ahal izateko.”

Ideia horri jarraituz, Prietok ospitaleetan ikerketa-proiektuen garapena errazteko beharra ikusi zuen. “Profesional klinikoek lanaldiaren %50 gutxienez liberatu behar dute kalitatezko ikerketa bat egiteko, estatuko eta nazioarteko beste zentro batzuekin lankidetzan arituz.”
Navarrabiomedeko eta Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko hirurogei pertsona bertaratu ziren. Halaber, García Orcoyen Ospitaleko eta Tuterako Reina Sofía Ospitaleko profesionalak online konektatu ziren.
 

Hizlariei buruzko informazio gehiago:

• Marina Berenguer Haym irakaslea Valentziako (Espainia) La Fe Unibertsitate Ospitaleko mediku espezialista da. Medikuntzako ikasketak egin zituen Valentziako Unibertsitatean, Kaliforniako Unibertsitatean (San Francisco, AEB) egonaldi bat egin aurretik. Valentziako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Medikuntzako katedraduna ere bada. 2021-2022an amaitu du Gibeleko Transplanteetarako Nazioarteko Elkarteko lehendakaritza. "Hepatologia, Kirurgia Hepatobiliopankreatikoa eta Transplantea" Ikerketa Taldeko koordinatzailea da La Fe Osasun Ikerketarako Institutuan, eta ospitale horretako Hepatologia Ikertzeko Sare Nazionalean nodoaren arduraduna da CIBER-EHD . Nazioarteko 400 argitalpen baino gehiago egin zituen, eta Emakume Hepatologoen Espainiako Taldearen (GEMHEP) sortzaileetako bat izan zen, eta Gibeleko Transplanteetako generoaren zereginari buruzko lehen batzordeko burua. Berenguerrek Gaixotasun Hepatikoen eta Digestio Gaixotasunen Sareko Ikerketa Biomedikoaren Zentroko taldea (Mintegia) ere koordinatzen du. Haren ibilbideak mundu mailako onarpena eman dio, batez ere C hepatitisaren eta gibeleko transplantearen azterketa-eremuetan.

• Jesús Prieto Valtueña irakaslea Nafarroako Unibertsitateko Medikuntzako katedradun emeritua da. Santiagoko Unibertsitateko Patologia Orokorreko katedraduna eta Galiziako Ospitale Orokorreko Barne Medikuntzako Departamentuko burua izan da. 1979an Nafarroako Unibertsitatera joan zen eta bertan Medikuntzako katedraduna eta Nafarroako Unibertsitatea Klinikako Barne Medikuntzako Departamentuko zuzendaria izan zen, bertan Hepatologia Unitatea sortu baitzuen. Ikerketa Mediko Aplikaturako Zentroa (CIMA) martxan jartzen lagundu zuen, eta Hepatologia eta Terapia Genikoaren Arloko zuzendaria izan zen. Zenbait saiakuntza kliniko berri bultzatu zituen zirrosi hepatikoaren eta hepatitis birikoaren tratamendurako, eta aitzindaria izan zen terapia genikoa aplikatzen tumore hepatikoen eta gaixotasun monogeniko hepatikoen tratamenduan. 400 lan baino gehiago argitaratu ditu nazioarteko aldizkarietan. Gregorio Marañón Ikerketa Medikoaren Sari Nazionala eta Europako Hepatologia Elkartearen EASL Cognition Award saria jaso ditu. 

• Vanessa Arrieta Paniaguak, Navarrabiomedeko Kardiologia Translazionaleko Unitateko doktoretza aurreko ikertzaileak, Nafarroako Unibertsitate Publikotik egindako doktore tesia irakurriko du datorren astelehenean, azaroaren 28an, 12:00etan, Navarrabiomedeko Ekitaldi Aretoan.

Doktore lana, “ST2-aren eginkizuna miokardio-fibrosian, aorta-estenosi larrian” izenekoa, Navarrabiomeden eta Nafarroako Unibertsitate Ospitalean egin da, Natalia López Andrés Kardiologia Translazionaleko Unitateko ikertzaile nagusiaren zuzendaritzapean.

Aorta-estenosia Europako eta Ipar Amerikako balbula-kardiopatia ohikoena da, eta 65 urtetik gorako populazioaren %2-7ri eragiten dio, eskualdearen arabera. Gaur egun, ez dago gaixotasunaren bilakaera geldiaraztea edo leheneratzea lortzen duen tratamendu medikorik; beraz, balbula-aortaren ordezkapena (kirurgikoa edo perkutaneoa) sintomak edo bentrikuluaren disfuntzioa agertzen direnean ematen den tratamendua da.

Gaixotasun horrek aorta-balbula pixkanaka estutzea eragiten du, eta, presio-gainkargaren ondorioz, ezkerreko bentrikuluaren hipertrofia eragiten du. Prozesu horretan, miokardioko fibrosiak eginkizun fisiopatologiko garrantzitsua du, eta eginkizun pronostikoa baita ere. Hasieran, miokardio-fibrosia konpentsazio-mekanismo baten parte da, baina fase aurreratuetan ordezkapen-fibrosi fokal bat agertzen da, eta horrek bentrikulu-disfuntzioa eta bihotz-gutxiegitasuna eragiten ditu. Prozesu horien azpian dauden mekanismo fisiopatologikoak ez dira guztiz ezagutzen.

Ordezteko foku-fibrosia erresonantzia magnetiko (RMN) kardiakoaren bidez hauteman eta kuantifika daiteke, adierazle berantiarreko sekuentziekin (RT). Frogatu denez, aorta-estenosi larria duten gaixoetan RTak agertzeak heriotza-tasa eta eboluzio kliniko negatiboa iragartzen ditu paziente horiek. Hala ere, RMN teknika garestia da eta eskuragarritasun mugatua du; beraz, ez da erabiltzen paziente-talde horren jarraipenean ohiko praktika klinikoan.

Tesi honen hipotesia hau da: ST2 disolbagarriaren maila (sST2), fibrosi-prozesuari eta miokardio-birmoldaketari lotutako biomarkatzailea, handia da aorta-estenosiaren kasuan, eta pronostiko-balioa izan dezake. Zehazki, azterketa honetan sST2-ak miokardio-fibrosian aorta-estenosi larrian duen zeregina aztertzen da.

Ikerketaren garapena eta emaitzak

Lana ikuspegi translazionaletik planteatzen da, eta helburu bikoitza du. Lehenik eta behin, aorta-estenosi larrian sst2-aren funtzio fisiopatologikoa sakondu nahi da. Horretarako, azterketa proteomiko bat egin da sST2-k giza fibroblasto kardiakoetan modulatutako proteinak aztertzeko, eta giza fibroblasto kardiakoetan sST2 ekintzaren in vitro ondorioak ikertu dira. Emaitzak in vitro baliozkotu dira presio-gainkarga duen arratoi-eredu batean eta aorta-estenosia zuten eta ebakuntza egin zitzaien pazienteen biopsia miokardikoetan.

Era berean, frogatu egin da sST2-ak funtzio deletereoa duela giza fibroblasto kardiakoetan. Alde batetik, zelularen funtzio mitokondrialari eragiten dio, eta, hala, oxidazio-estresa eta molekula proinflamatorioen sintesia handitu egiten dira. Bestetik, miofibroblastoekiko bereizketa sustatzen du, eta molekula profibrotikoen sintesia handitzen du. Aurkikuntza horiek aorta-estenosia zuten pazienteen animalia-ereduan eta miokardio-biopsietan baliozkotu ziren.

Hala, bada, bihotzeko RMNean RT duten aorta-estenosi larria duten pazienteek sST2-maila nabarmen handiagoa dute odolean RTrik gabekoek baino. Odoleko sST2-mailek korrelazio positiboa dute aorta-estenosi larria duten pazienteen RT masarekin eta VI masarekin. sST2 maila handiei esker, aorta-estenosi larria eta RT duten pazienteak identifika daitezke, bihotzeko RMNrik egin beharrik gabe, ohiko praktika klinikoan aplikatzeko moduan.

Emaitzen hedapena

Egindako lanak zientzia-argitalpenak ekarri ditu: 2019an, Clinical Science aldizkarian, “Soluble ST2 promotes oxidative stress and inflammation in cardiac fibroblasts: an in vitro and in vivo study in aortic stenosis”, eta 2020an, Cells aldizkarian, “Soluble St2 Induces Fibrcoleuropinis”.   
Gainera, emaitzak Espainiako eta nazioarteko hainbat biltzarretan zabaldu dira, hala nola Bilboko SEC Kongresuan (2015ean eta 2017an), Amsterdamgo 29th EACTS Annual Meeting-en, 2015ean edo Parisko Heart Failure Congress-en, 2017an.
 

•    Elkarteak eta ikerketa-zentroak elkarlanean dihardute 2014az geroztik, ikerketa-proiektuak sustatzeko eta hedapen-jardunaldiak egiteko.

ANELA Alboko Esklerosi Amiotrofikoko (ELA) pazienteen elkarteko ordezkariak Navarrabiomeden egoitzara joan ziren atzo, Maite Mendioroz zuzendariarekin, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko ELAko diziplina anitzeko arreta-taldearen koordinatzailearekin eta Navarrabiomedeko Ivonne Jericó ikertzailearekin elkartzeko.

Topaketan, Montxo Iriartek, ANELAko presidenteak, 20.000 euroko dohaintza eman zion ikerketa-zentroari. Diru hori elkarteak antolatutako zenbait sentsibilizazio-ekitalditan bildu zen urtean zehar.

Jasotako finantziazio osoa Gaixotasun Neuromuskularren eta Neurona Motorraren ikerketa-taldeari emango zaio. Talde hori Ivonne Jericó buru da, eta ELAn ikerketa biomedikoa bultzatzeko eta gaixotasuna ezagutzen eta biomarkatzaile berriak bilatzen aurrera egiteko aukera emango du.

2014. urtean, Navarrabiomedek eta ANELAk lankidetza hitzarmen bat sinatu zuten, Foru Komunitatean ELAn ikerketa sustatzeko hainbat proiekturen bidez, bai eta zenbait ekintza elkarrekin sustatzeko ere, gaixotasuna, gaixoak eta haien familiak ikusarazteko.

Harrezkero, ikerketa-zentroak jardunaldiak antolatzen ditu elkarteko kideei Navarrabiomedetik egiten diren ikerketen aurrerapenei buruzko informazioa emateko, bai eta estatuan eta nazioartean probatu diren tratamendu farmakologiko eta entseguberriei buruzkoa ere.
 

•   Gaur, azaroak 14, Diabetearen Nazioarteko Eguna ospatzen da

Navarrabiomedeko Proteinen Kristalografia eta Immunologia Estrukturalaren Unitateak mekanismo molekular berri bat azaldu du. Mekanismo horren bidez, pankreako peptidoek T zelula autoimmuneak erakartzen dituzte. Horrek haien ohiko funtzionamendua oztopatzen du, eta 1. motako diabeteari lotutako intsulina-defizit ezaguna eragiten du. Pankreako ehunaren aldaketa horrek eragiten du patologia autoinmune. Nafarroan urtero 60 diagnostiko berri inguru izaten dira.

Zehazki, Jacinto López Sagaseta buru duen Navarrabiomed taldeak, proteinen ingeniaritzako teknikekin eta X izpien kristalografiarekin, zelula autoerreaktibo horietako proteinen eta azterketa autoinmune horretan parte hartzen duten pankreen arteko kontaktuak identifikatzea lortu du. Emaitza horiek eman dira ezagutzera “Frontiers in Immunology" aldizkarian, gai horretan espezializatutako nazioarteko zientzia-aldizkarian.

2020tik 2022ra bitartean garatu zen ikerketa, eta lankidetza estua izan du Bartzelonako Hospital Clínic-IDIBAPS -ko Patogenia eta Autoinmunitatearen Tratamendurako taldearekin, Pere Santamaria doktorearekin, eta Zientzia eta Berrikuntza Ministerioak, Generalitat de Catalunyak, Carlos III Osasun Institutuak, eta Canadian Institutes of Health Research Agentziak finantzatu du.

Ikerketaren garapena

Proteinen formaren eta beste proteina eta molekula biologiko batzuekin (DNA, RNA, lipidoak, etab.) dituen loturen egitura-azterketa diziplina zientifiko Jacinto López Sagasetaren eskutik ezarri zen lehenbizikoz Nafarroan. Ikertzaile horrek, aurreko aldietan ere, biologia estrukturalaren eta immunologiaren arloko ikerketen buru izan da nazioarteko zentroetan, hala nola Chicagoko Unibertsitatean eta GSK Vaccinesen.

Azterketa horiek egiteko, Unitateko lantaldeak proteinak ekoizten dituzten zelula-fabrikak erabiltzen ditu. Ekoitzi ondoren, proteina horiek produkzioan dauden gainerako osagaietatik isolatzen dira teknika kromatografikoen bidez, eta ondoren kristalizatu egiten dira, hitzez hitz. Intereseko proteinek eratutako kristal horiek dira interakzio autoimmune horren egitura-azterketa eta hatz-aztarnaren definizioa ahalbidetzen dutenak, hori guztia zehaztasun atomikoarekin; izan ere, X izpien difrakzioari esker, molekulak (proteinak bezala) Angstroms-en doitasunarekin beha daitezke (Angstrom bat milimetro-hamarrenaren baliokidea da), eta horregatik deitzen zaio resoluzio atomikoa. Horrela, orain aurkeztu den ikerketak aukera eman du sistema immunitarioko zelula horiek (T zelulak) pankreako proteinen eta peptidoen artean ezartzen dituzten kontaktuak banan-banan ezagutzeko. Molekularen eta egituraren azterketa hori funtsezkoa da zelula horiek aktibatzeko, ondoren pankrean izango duten eragin kaltegarrirako eta, ondorioz, intsulina-urritasunerako.

Aurkikuntza horiek aurrerapen nabarmena dakarte 1. motako diabetesa bezalako gaixotasun autoimmuneen ezagutzan. “Emaitzek sistema immunitarioko zelulen eta orain arte ezezagunak ziren pankrearen arteko interakzio-mekanismoak erakusten dituzte, eta horrek terapia farmakologiko berriak diseinatzeko aukera eman lezake”, adierazi du López Sagasetak.

1. motako diabetesa diagnostikatutako 2.218 paziente Nafarroan

Aurtengo maiatzean, Nafarroan diabetesa diagnostikatutako paziente bizien kopurua 42.004koa zen, eta horietatik 2.218 Mellitus Diabetea (DM) 1. motako eta 39.786 2. motako Mellitus Diabetesa diagnostikatutako pazienteei dagozkie.

 
Argazkia: Ikerketan parte hartu duten Navarrabiomedeko ikertzaile-taldea.
Ezkerretik eskuinera: Sergio Morales, Adela Rodríguez, Nerea Ugidos, Jacinto López, Alejandro Urdiciain eta Elena Erausquin. Ez dago argazkian: Gilda Ditchiara.