Propio

Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko (NOU) Geriatria Zerbitzuko burua, Nafarroako Osasun Ikerketarako Institutuaren (IdiSNA) Zuzendari Zientifikoa, eta irakaslea Nafarroako Unibertsitate Publikoan (NUP/UPNA), Nafarroako Unibertsitatean (UNAV) eta Geriatria Medikuntzako Europako Akademian (EAMA).

Medikuntzan eta Kirurgian lizentziatua da UNAV-en (1996), kirurgiako egoiliarra Ingalaterran (Colchester General Hospital – 1997), Geriatrian espezialista (Hospital Universitario de Getafe - 2002) eta doktorea NUPen (2008). Unibertsitate Aditua Probabilitate eta Estatistikan UNEDen bidez, aditua Osasun Zerbitzuen Ikerketan Alcaláko Unibertsitatean, aditua Europako I+G Proiektuen Sustapen eta Kudeaketan, eta aditua Osasun Sistemen Kudeaketaren Aurrerapenetan.

ISCIIIren Hauskortasun eta Zahartze Osasungarriaren CIBEReko kidea da, baita Geriatria Medikuntzako Europako Akademiaren Batzordeko (Board) kidea ere. Espainiako ordezkaria da Europar Batasuneko Geriatria Medikuntzako Elkartean (EuGMS) eta Espainiako Geriatria eta Gerontologia Elkarteko (SEGG) Txandakako Lehendakariordea.

Ikerketaren esparruan, gaur egun 214 argitalpen ditut. Eskualde, nazio eta Europa mailako 26 ikerketa-proiektutan parte hartu dut; horien artean, berriki, Europa mailako proiektu baten buru izatea lortu dugu SUDOE deialdiaren barruan. Nazioarteko 40 biltzar baino gehiagotara eta estatuko 80 baino gehiagotara bertaratu naiz, eta horiei esker ikerketa hauen emaitzak aurkeztu ahal izan ditut. Espainiako Geriatria eta Gerontologia aldizkariko (REGG) zuzendaria naiz, nazioarteko hainbat aldizkaritako aholkulari eta ebaluatzailea, eta estatuko zein nazioarteko ikerketa-proiektuen ebaluatzailea. 8 doktore-tesi zuzendu ditut eta gaur egun beste 9 ditut garatze-bidean.

Imanol Arozarenak Kantabriako Unibertsitateko Piero Crespo doktorearen laborategian egin zuen doktore-tesia, eta bertan RAS/MAPK bidea aztertu zuen. Ondoren, Londresko Institute of Cancer Research-en (2006-2009) eta Manchesterreko Unibertsitatean (2010-2014) jarraitu zuen bere ibilbide postdoktoralarekin; han, melanoma ikertu zuen Richard Marais eta Claudia Wellbrock doktoreen laborategietan. Garai horretan, Arozarena doktoreak arreta berezia jarri zien tumore-zelulen hedapen metastasikoaren eta terapia zehatzen aurkako erresistentziaren oinarrian dauden mekanismoei.

Huddersfield-eko Unibertsitatean irakasle eta ikertzaile nagusi gisa bi urte eman ondoren, Navarrabiomed-en Minbiziaren Seinaleztapen Unitatea (Cancer Signaling Unit) sortu zuen, eta bertan melanomari buruzko ikerketarekin jarraitu zuen. Azken zortzi urteetan, garuneko tumoreetan —hala nola glioblastoma multiforme motakoetan— eta bularreko minbizi metastasikoan oinarritutako ikerketa-ildoak ere garatu ditu. Gaur egun, Minbiziaren Seinaleztapen Unitateak tumore-zelulek praktika klinikoan ohikoak diren terapien (erradioterapia eta immunoterapia, esaterako) aurrean garatzen dituzten egokitzapen-mekanismo molekular eta metabolikoak ikertzen ditu.

Nafarroako Unibertsitate Publikoko (UPNA-NUP) katedraduna eta Navarrabiomedeko Espektro Anitzeko Biosentsatu taldeko ikerlari nagusia; nire ikerketa metamaterialetan eta fotonikan oinarritutako gailu iraultzaileak garatzera bideratzen da. Nazioarteko 160 argitalpen baino gehiago (horietatik 104 Q1 eta 27 D1 aldizkarietan) eta Google Scholar-en 8.000 aipamen baino gehiago izanik, ekarpen garrantzitsuak egin ditut fotonikaren eta terahertz-sentsoreen aurrerapenean, metazazalerak erabiliz.

2017az geroztik, Navarrabiomedeko Espektro Anitzeko Biosentsatu taldea zuzentzen dut; bertan, detekzio biomedikorako terahertz-sentsoreak garatzeko estrategia berritzaileak aztertzen ditugu. Gure ikerketak metamaterialak eta nanoteknologia konbinatzen ditu diagnostiko goiztiarra eta gaixotasunen jarraipena hobetzeko, fotonikako eta biosentsorikako ikuspegi aurreratuak integratuz.

Nire ibilbidean zehar, 49 ikerketa-proiektu (horietako 15etan ikertzaile nagusi gisa) eta 25 ikerketa-kontratu zuzendu ditut, teknologia-transferentzia sustatuz industria-lankidetzen eta nazioarteko patenteen bidez. 9 doktore-tesi zuzendu ditut (beste 3 abian dira gaur egun), eta mugarri zientifikoetan lagundu dut; besteak beste, THz-ko metaprisma baten munduko lehen erakustaldian, ikusezintasun-kapaen arloko aurrerapenetan eta grafenoan oinarritutako gailuen garapenean.

Jaso ditudan aitorpenen artean daude NUPeko Ikerketa Saria Zientzia Zehatz, Biologiko, Mediko eta Teknologikoen arloan (2023) eta Stanford Unibertsitatearen arabera munduko zientzialari aipatuenen % 2 onenen artean sartzea (2020–2024). Biosentsorika eta fotonika arloko teknologia berritzaileak garatzeko konpromisoari eusten diot, gizartean eragin positiboa izan dezaketen aplikazio biomedikoetan arreta jarriz.

Marisol Gómezek Matematikan lizentziatura (Salamancako Unibertsitatea) eta doktoretza (Nafarroako Unibertsitate Publikoa, UPNA) ditu. Halaber, ikaskuntza automatikoari buruzko unibertsitate-espezializazio programa bat egin zuen UPNAn. Gaur egun, Aljebra arloko katedraduna da.

Marisol Gómez NavarraBiomedeko Aljebra eta Aplikazioak taldeko ikertzaile nagusia da.

2018ko urtarriletik 2024ko ekainera bitartean, Nafarroako Osasun Ikerketako Institutuko (IdISNA) Bioingeniaritza eta Osasun-bioteknologia arloko ikertzaile nagusi eta koordinatzaile gisa aritu zen. 

Bere egungo ikerketa informazio multimodala erauzteko ikaskuntza automatikoko metodoak eta seinale biologikoak prozesatzeko optimizazio-teknikak garatzean oinarritzen da.

90 argitalpen baino gehiagoren egilekidea da, eta diru-laguntza publikoa jaso duten 20 ikerketa-proiektutan parte hartu du. 8 doktore-tesiren zuzendarikidea izan da (5 amaituta eta 3 abian). Aldizka, JCR indizea duten aldizkarietako ebaluatzaile gisa aritzen da. Bere aipamen-metrikak honako hauek dira: h-indizea 18 (WoS), 20 (Scopus) eta 22 (Google Scholar).

UPNAko Material Aurreratuen eta Matematikaren Institutuari ere lotuta dago; diziplina anitzeko ikerketa-institutua da hori, eta matematika, fisika, kimika eta materialen zientzia arloetako zientzialariak biltzen ditu.

2019ko abuztuaren 22tik 2024ko ekainaren 30era bitartean, UPNAko Industria, Informatika eta Telekomunikazio Ingeniaritzako Goi Eskolako (ETSIIIT) Plangintza Estrategiko eta Kalitateko zuzendariorde kargua bete zuen. Gainera, UNITA Europako unibertsitate-aliantzaren barruan, 41. Lan-paketea ("Lurralde arteko berrikuntza-interfazeak") zuzentzen du beste batzuekin batera.

UPNAko bi *spin-off* enpresaren sortzailekidea da: Movalsys S.L. (osasun eta kirol aplikazioetarako giza mugimenduaren analisi multimodalean zentratua) eta Tairel Data S.L. (AIan oinarritutako neurriko soluzioak eta datuak prozesatzeko zerbitzu aurreratuak eskaintzen dituena).
Zientzia-dibulgazioko jardueretan aktiboki parte hartzen du, bereziki UPNAko Emakumea, Zientzia eta Teknologia Katedraren bidez; azken hori Nafarroako Gobernuak sustatutako ekimena da.

Natalia López-Andrés dkt.-ak Biologiari eskaini dio bere karrera zientifikoa, eta Nafarroako Unibertsitatean lizentziatu zen titulu honetan. Zientzia kardiobaskularretan espezializatzea erabaki nuen, doktoretza Nafarroako Unibertsitateko Zientzia Kardiobaskularren Dibisioan eginez, eta doktore titulua 2006an lortuz. Doktoretza ondoko lanpostu bat bete nuen Medikuntza Aplikatuko Ikerketa Zentroko (CIMA) Zientzia Kardiobaskularren Dibisioan, 2006tik 2008ra. Urte horietan, bihotz-gutxiegitasunaren azterketan espezializatutako diziplina anitzeko ikerketa-talde batekin egin nuen lan. Esperientzia horri esker, doktoretza ondoko lanpostu bat bete ahal izan nuen INSERMen, U961 unitatean, 2008tik 2013ko urtarrila arte. Unitate honek zurruntasun-fibrosi kardiobaskularraren eta hiperkoagulagarritasunaren esparruan aplikatutako ekintza-mekanismoetan eta alderdi diagnostiko zein terapeutikoetan zentratzen du bere ikerketa. 2013an, Miguel Servet kontratu lehiakorra lortu nuen, eta horri esker, ikerketa-talde berri bat sortu ahal izan nuen Navarrabiomeden, Kardiologia Translazionaleko Ikerketa Taldea (edo Ikerketa Kardiobaskular Translazionaleko Taldea), ikerketa klinikoaren eta oinarrizkoaren arteko interfazean. Azken 12 urteetan, nire laborategiak aldosterona/hartzaile mineralokortikoidearen eta bere diana biologikoen zeregina ikertu du balbula-gaixotasunetan. Programa hau Nafarroako Osasun Ikerketarako Institutuaren (IdiSNA) "Gaixotasun Kardiobaskular eta Renalen Arloa" barruan kokatzen da. Nire ikerketa-karreraren zati gisa, harremanak eta lankidetzak eraginkortasunez garatu ditut beste herrialde eta unibertsitate batzuetan, nire ezagutzak eta gaitasunak areagotzeko. Ikertzaile nagusi gisa parte hartu dut Fibrotargets Europako VII. Esparru Programako (FP7) proiektuan, lan-paketearen lider (work package leader) gisa ADMIRE COST ekintzan, eta ikertzaile nagusi gisa nazioko eta eskualdeko proiektuetan.

World's Top 2% Scientists (Stanford University)
 

1988an amaitu nituen Biologia Zientzietako graduko ikasketak Nafarroako Unibertsitatean. Ondoren, 1992an, Mikrobiologiako doktoretza lortu nuen Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Biologia Molekularreko Zentroan (CSIC-UAM). Jarraian, hiru urte eman nituen ikerketan lanean Pascale Cossart irakaslearen laborategian (Institut Pasteur), *Listeria monocytogenes* bakterioaren aktinan oinarritutako mugikortasunaren genetikan arreta berezia jarriz.
1997an Espainiara itzuli nintzen, Iruñeko Nafarroako Unibertsitate Publikoan (NUP) mikrobiologiako irakasle gisa aritzeko. Hurrengo urtean, 1998an, mikrobiologiako irakasle-plaza finkoa lortu nuen, eta bakterioen biofilmen eraketa aztertzeko ikerketa-lerroa abiarazi nuen Agrobioteknologia Institutuan (NUPen eta CSICen arteko zentro mistoa). 2008an, Mikrobiologiako Katedra lortu nuen akreditazio-prozesu ofizialaren bidez, eta 2015aren amaieran, Navarrabiomedeko zuzendari-kargua hartu nuen; zentro hori Iruñean sortu berri zen ikerketa biomedikoko zentroa zen.
Beti izan dut gogoan ikerketa-emaitzak gizarteari helarazteko beharra eta garrantzia. Horrenbestez, 2011n, RECOMBINA S.L. bioteknologia-enpresa (Iruñea) sortzen lagundu nuen. Ikertzaile nagusi gisa aritu naiz Espainiako Ekonomia, Industria eta Lehiakortasun Ministerioak finantzatutako bederatzi proiektutan —segidan garatutakoak—, baita Europar Batasuneko lau proiektutan ere (6. eta 7. Esparru Programak). Nire ibilbidean zehar, 19 doktoregai zuzendu ditut; horietako batzuek beren ikerketa-taldeak gidatzen dituzte gaur egun. 

Gaur egun, Patogenesi Mikrobianoaren Unitatea honako hauek argitzeaz arduratzen da:

- Staphylococcus aureus bakterioaren bi osagaiko sistema sentsorialaren funtzio orokorra.
- Salmonella enteritidis bakterioaren c-di-GMP bidezko seinaleztapen-sarea.
- Ondoko geneetatik datozen eta gainjarritakoak diren mRNAen bidezko erregulazio transkripzionala, eta RNase III entzimaren bidezko haien degradazioa.
- Biofilmen matrizeko osagaien sintesia.

Gure lanaren aurkikuntza nagusien artean hauek daude:

- Bap izeneko proteina-familia baten identifikazioa, hainbat bakterio-espezietan biofilmen eraketa sustatzen duena amiloide-konformazioa hartuz.
- Bi osagaiko sistema sentsorial hori ezinezkoa dela S. aureus hazkuntzarako laborategiko baldintzetan aurkitzea.
- Bakterioen transkripzio-kontrol mekanismo baten erakustaldia, inguruko geneetako mRNA-en gainjartzean eta ondoren RNase III jardueraren bidez degradatzean oinarrituta.
- Bakterioetan antolaketa genetiko berri baten identifikazioa, operon ez-jarraitua deitu duguna.
 

World's Top 2% Scientists (Stanford University)

David Escors Murugarren doktorea Iruñean (Nafarroa) 1974an jaiotako ikertzaile espainiarra da. Biologia Zientzietako titulua lortu zuen Nafarroako Unibertsitatean, eta doktore-tesia Madrilgo Unibertsitate Autonomoan amaitu zuen 2002an. Haren tesiak gastroenteritis transmissiblearen koronabirusaren egitura eta haren genomaren kapsidazioa izan zituen ardatz.

Doktoretzaren ondoren, doktorego-ondoko prestakuntza egin zuen Marie Curie ikertzaile gisa University College London (UCL) unibertsitatean; bertan, bektore lentibiralen eta minbiziaren aurkako immunoterapian horiek duten erabileraren inguruko ikerketetan parte hartu zuen. 2013an Espainiara itzuli eta Navarrabiomed ikerketa-zentroan hasi zen lanean; bertan, immunomodulazio-taldea zuzentzen du. Escors doktorea minbiziaren aurkako immunoterapian espezializatuta dago, eta ehun artikulu, berrikuspen eta liburu-kapitulu baino gehiago argitaratu ditu. Haren ikerketa tumore solidoetarako immunoterapia berritzaileak garatzera bideratuta dago, eta SARS-CoV-2ari buruz egindako lanagatik SER Nafarroa Sariaren 5. edizioa jaso zuen, berrikuntzaren kategorian.