Noticias

• Nafarroako Gobernuak finantzatutako SENSORFIT-4HEART proiektu estrategikoaren barruan dago ikerketa

Osasun Departamentua, Navarrabiomedeko Ariketa Fisikoaren, Osasunaren eta Bizi Kalitatearen Unitateaaren (E-FIT) bitartez, azterlan bat egiten ari da Nafarroako Gobernuak finantzatutako SENSORFIT-4HEART proiektu estrategikoaren esparruan. Proiektu honen helburua da plataforma berritzaile bat garatzea ariketa fisiko indibidualizatua preskribatzeko eta monitorizatzeko, eiekzio frakzio zaindua (ICFEP) duten bihotz-gutxiegitasuna duten pazienteen tratamenduan.

Gaur egun, Navarrabiomedek patologia hori duten edo bihotz-gutxiegitasuna izateko arrisku-faktore handiak dituzten pertsonak bilatzen ditu, ikerketan parte hartu nahi dutenak. Aipatzeko irizpideen artean, bihotz-gutxiegitasunaren sintomak edo zantzuak daude, edo bihotz-gutxiegitasuna garatzeko arrisku handia dutenak, bihotzeko gaixotasunen aurrekariak dituztenak barne, esaterako arritmiak, balbulopatiak, hipertentsio arteriala, dislipidemia, giltzurrun-gutxiegitasuna eta obesitatea (gorputz-masaren 30 baino gehiagoko indizea).

Hautatutako pertsonek banakako ariketa fisikoko programa batean parte hartuko dute, astean bitan ikuskatutako saioekin, hiru hilabetez. Programa honen helburua da parte-hartzaileen funtzio fisikoa, bihotz-birmoldaketa, giharretako bioenergetikoa, gaitasun funtzionala eta bizi-kalitatea hobetzea. Azterketa hasi aurretik, pertsona bakoitzari ebaluazio medikoa eta osasun fisikokoa egingo zaio, kontraindikaziorik ez dagoela bermatzeko.

Parte hartu nahi dutenek izena eman dezakete honako web formularioaren bidez. Gainera, Navarrabiomedeko taldea eskuragarri dago 848 428977 telefonoan dago informazio gehiago emateko edota edozein zalantza argitzeko.

Diziplina anitzeko lantaldea

SENSORFIT-4HEART proiektuaren burua Navarrabiomed da Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko Barne Medikuntza Zerbitzuko profesionalekin, ADItech, Cima Nafarroako Unibertsitatea, Naitec eta Lorpelandzein 540 enpresekin lankidetzan.

Proiektuaren buru Ariketa Fisikoko Unitateko, Osasuna eta Bizi Kalitatea Unitateko (E-FIT) ikertzaile nagusia eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko katedraduna den Mikel Izquierdo dago, NUPeko Robinson Ramirez-Vélez irakaslearekin batera.

Zaindutako eiekzio-frakzioa duen bihotz-gutxiegitasunari buruz (ICEFP)

PKSI intzidentzia handiko eta pronostiko txarreko baldintza kronikoa da, eta bihotz-gutxiegitasuneko kasuen % 50a ordezkatzen du. Bere prebalentzia zahartzearekin eta arrisku kardiobaskularreko faktoreekin lotuta dago, esaterako hipertentsio arteriala, diabetesa eta obesitatea. Ohikoagoa da emakumeen artean, nahiz eta azterketa klinikoetan bere ordezkaritza txikia izan.

Sintoma nagusienen artean daude disnea (aire falta), neke ahulgarria, bizi-kalitate txarra, ospitaleratze sarriak eta heriotza tasa handia. Tratamendu farmakologikoek pazienteengan eraginkortasun mugatua erakutsi dutenez, SENSORFIT-4HEARTek ariketa fisikoan oinarritutako estrategia terapeutiko ez-farmakologiko baten alde egiten du, gaixotasunaren banakako maneiua sustatuz eta gaixotasuna dutenen bizi-kalitatea hobetuz. Gainera, azterlanak genero-ikuspegia txertatzen du, emakumeengan eta gizonengan duen eragin bereizgarria ebaluatzeko.

Luisa Chocarro de Erauso, Navarrabiomed – IdISNAko Onkoimmunologia Unitateko doktoratu aurreko ikertzaileak bere doktore-tesia irakurriko du Nafarroako Unibertsitate Publikoan otsailaren 7an, ostirala, 10:30ean, Navarrabiomedeko ekitaldi-aretoan.

Study of PD-1/LAG-3 signaling in T cells and development of therapeutic strategies to counteract PD-1/LAG-3 mediated resistance to cancer immunotherapy” izenburua duen doktore-lana Navarrabiomeden egin dute Grazyna Kochan eta David Escors doktoreen zuzendaritzapean, Navarrabiomedeko OnkoImmunologia Unitateko arduradunak.
 

Egindako ikerketa

PD-L1/PD-1en blokeoan oinarritutako immunoterapiek irauli egin dute minbiziaren tratamendua azken hamarkadan. Hala ere, paziente askok ez diote tratamenduari erantzuten, immunitate-zelula mota batek, T linfozitoek, ez baitute behar bezala funtzionatzen tumorea suntsitzeko, eta arazo kliniko larriak eragiten dituzte.

Doktore-tesian, ikertzaileak minbiziaren aurkako immunoterapiarekiko erresistentzia-mekanismoak aztertu ditu, eta horiei aurre egiteko estrategia terapeutiko berritzaileak garatu ditu. Zehazki, PD-1 eta LAG-3 izeneko immunitate-kontroleko bi molekularen seinaleztapen-mekanismoak aztertu dira. Mekanismo horiek minbizia duten pazienteen T linfozitoetan adierazten dira, eta tumoreen aurkako gaitasuna inhibitzen dute.

Tesi horrek identifikatzen du nola funtzionatzen duten PD-1 eta LAG-3 molekulek linfozitoen disfuntzionaltasuna eragiteko minbizia duten pazienteetan. Horretarako, PD-1/LAG-3 seinaleek T linfozitoen proteoman eta fosfoproteoman duten eragina aztertu da. Gainera, bi molekulek eragindako erresistentziari aurre egiteko ikuspegi terapeutikoak aztertu dira, eta potentzial terapeutikoa duten diana molekularrak identifikatu dira PD-1 eta LAG-3k eragindako immunoterapiarekiko erresistentziari aurre egiteko. Identifikatutako molekula horietako baten (CBL-B) eta anti-PD-1/anti-LAG-3 immunoterapiaren arteko inhibitzaile-konbinazioak tratamenduarekiko erresistentzia iraultzea eta biriketako minbizi-ereduetan eraginkorra izatea erakusten du.

Oro har, tesi honek immunoterapiarekiko berezko erresistentziaren ulermena zabaltzen du, PD-1/LAG-3 seinaleztapenerako funtsezko mekanismoak identifikatzen ditu eta diana terapeutiko berriak ematen ditu PD-1/LAG-3 bidezko erresistentzia indargabetzeko. Emaitza horiei esker, immunoterapiarekiko erresistentziaren azpian dauden mekanismo konplexuak hobeto ulertu ahal izango dira, eta mekanismo horiek indargabetzen dituzten terapiak garatu ahal izango dira, minbizia duten paziente gehiagok izan dezaten tratamenduaren onura.

Finantzaketa eta emaitzen zabalkundea

Luisa ISCIIIk finantzatu du doktoretza-tesia garatzeko PFIS doktoratu aurreko kontratu batekin, eta M-AES mugikortasun-laguntza batekin University College Londonen (UCL) sei hilabeteko nazioarteko doktorego-egonaldia egiteko. Ikerketa Minbiziaren Aurkako Espainiako Elkartearen, ISCIIIren, Nafarroako Gobernuaren eta Europar Batasunaren finantzaketari esker egin da.

Ikertzaileak binaka berrikusitako nazioarteko 29 argitalpen zientifiko idatzi ditu (11 artikulu eta 18 berrikuspen); horietatik 10etan lehen egilea da, eta 3tan, berriz, korrespondentzia. Tesiaren emaitza batzuk EMBO Molecular Medicine nazioarteko aldizkarian argitaratu dira. Irakurri 2024ko uztailean argitaratutako artikulua: PD-1/LAG-3 co-signaling profiling uncovers CBL ubiquitin ligases as key immunotherapy targets.

Luisak nazioarteko kongresu askotan zabaldu ditu bere emaitzak, besteak beste, Onkologia Medikoko Europako Elkartearen (ESMO) urteroko biltzarretan. Gainera, ESMO Merit Travel Grant beka jaso zuen ahozko komunikazio bat aurkezteko Molecular Analysis for Precision Oncology Congress 2024 biltzarrean (Londres), Early Career Scientist Grant de Hello Bio beka eta NUPen mugikortasun beka bere lana aurkezteko ESMO 2024 (Bartzelona) eta 2022 (Paris) kongresuetan; eta bietan oinarrizko zientziaren poster onenaren saria jaso zuen.

• 2024an, elkarteak 9 diru-laguntza esleitu ditu Nafarroan, guztira 1.062.655 euro.

Nafarroan, Espainiako Minbiziaren Aurkako Elkarteak 2024ko 9 diru-laguntza aurkeztu ditu gaur goizean, guztira 1.062.655 euro. Ibone Labiano Navarrabiomedeko ikertzaileak 160.000 euroko laguntza jaso du, besteak beste. Aurreko urteak batuta, 47 laguntza garatzen ari dira Nafarroan, 10.284.688 €-ko ekarpena, guztira

Ibone Labiano Onkologia Mediko Traslazionaleko Unitateko ikertzailea da, Bertan goiz agertzen den urdail-hesteetako minbiziaren ezaugarri bereizgarriak ikertzen ditu, paziente gaztearen pronostikoa hobetzeko. Ikertzailea pozik eta eskertuta agertu da elkartearen babesarekin, Navarrabiomeden ikerketa jarraitzeko aukera ematen baitio: “Nire proiektuaren ardatza agerraldi goiztiarreko urdail-hesteetako minbizia da, 50 urtetik beherako pazienteetan diagnostikatzen dena, eta haren bizi-kalitatea eta pronostikoa hobetzea du helburu”.

Ekitaldian UNAV-CCUNeko Sofia Huerga, Paula Rodríguez eta Maite Losarcosek ere laguntza bana jaso dute; baita UNAV-CCUNeko Julio José Jiménez, Iratxe Ugarte, Maite Huarte, Adrián Gil eta Miryam Vacasek ere.

Ikerketa onkologikorako laguntza

Ikerketa onkologikoa lehentasuna da, Espainian 2 minuturo diagnostikatzen baita minbizi kasu bat, eta 2 gizonetik 1ek eta 3 emakumetik 1ek minbizia izango du bizitzan zehar. Nafarroako erkidegoan 2024an 4.084 minbizi kasu berri diagnostikatu ziren. Elkarteak, Nafarroan, 2.487 pertsonari eman zien arreta 2024an, profesionalek emandako doako zerbitzuen bidez.

Minbizian biziraupena handitzea, 2030. urtean %70 gainditzeko, pazienteek jasotzen dituzten tratamenduak hobetzea eta bizi-kalitatea hobetzea dira laguntzen helburu nagusiak, elkarteak bultzatzen dituen beste guztiak bezala.

AECC 2024 laguntzek ikerketa-karreraren fase guztiak asetzen dituzte, eta hauek dira haien ildo estrategikoak:

• Finantzazioa handitzea, batez ere biziraupen txikiko minbizien ikerketarena.
• Ikerketa-talentua erakartzea ikertzaileen lan-egonkortasuna sustatzeko.
• Berrikuntza eta ikerketa klinikoa bultzatzea, emaitzak pazientearengana irits daitezen.

AECC erronka % 70

Azkenik, ekitaldian, biziraupen baxuko minbizien ikerketan fokatutako AECC %70 Biziraupena Erronka aurkeztu dira. Hori da laguntzarik handiena biziraupen txikiko tumoreak ikertzeko, hala nola biriketako eta gibeleko minbiziak, eta 2030ean minbizian %70eko biziraupena gainditzeko Elkartearen helburuari laguntzen dio: guztira, 18 milioi euro, Espainia mailan.

Hori da biziraupen txikiko tumoreak ikertzeko laguntzarik handiena, hala nola biriketako eta gibeleko minbiziak ikertzeko: guztira, 18 milioi euro, Espainia mailan. Zelula txikien biriketako minbizia ikertzeko laguntza, 10 milioi eurokoa; eta gibeleko minbizia ikertzeko laguntza, 8 milioi euroko inbertsioarekin.

Nidia Huerta Uribek, Haur eta Gazteen Jarduera Fisikoaren Unitateko doktorego aurreko ikertzaileak, bere doktore-tesia irakurriko du Nafarroako Unibertsitate Publikoan 2025eko urtarrilaren 10ean, ostirala, 12:00etan, Navarrabiomedeko areto nagusian.

“Associations of physical activity, sedentary behavior and physical fitness with glycemic and cardiometabolic health in youth with type 1 diabetes” izenburua duen doktore-lana Navarrabiomed-en egin da, Antonio García Hermoso doktorearen zuzendaritzapean, Haur eta Gazteen Jarduera Fisikoko Unitateko ikertzaile nagusia eta UPNA unibertsitateko irakasle titularra.

Egindako ikerketa

Doktoretza-tesi honek ebidentzia baliotsuak eman ditu 1 motako diabetesa duten haur eta nerabeen jarduera fisikoaren, jokabide sedentarioaren, bihotz- eta arnas gaitasunaren, muskulu-indarraren, gorputz-osaeraren, gluzemia-kontrolaren eta arrisku kardiobaskularreko faktoreen arteko erlazioari buruz. Ikerketa honek bizimodu aktibo baten onurak azpimarratzen ditu, baita bihotz-, arnas eta muskulu-forma fisiko hobea ere, bereziki hemoglobina glukosilatuaren kontrolari dagokionez. Gainera, esku-hartze indarra funtsezko parametro kliniko gisa identifikatu zen, gorputz-konposizio hobearekin, gluzemia-kontrolarekin eta epe luzera arrisku kardiometaboliko txikiagoarekin erlazionatuta.

Portaera sedentarioaren ondorio negatiboak ere dokumentatzen ditu lanak, eta ikusten du 1. motako diabetesa duten gazteek jarduera fisiko eta bihotz- eta arnas gaitasun txikiagoa dutela gaixotasunik ez dutenek baino, eta sedentarioagoak direla, oro har.

Aurkikuntza horietan oinarrituta, Nidia Huerta ikertzaileak gomendatzen du estrategia sendoagoak inplementatzea gazte horien artean jarduera fisikoa sustatzeko, muskuluak eta hezurrak indartzen dituzten jarduerak barne, tratamenduaren funtsezko zati gisa. Estrategia horiek eguneroko praktika klinikoan eta pazienteen hezkuntzan txertatu behar dira. Ohiko praktika klinikoan esku-hartze indarraren neurketa sartzea ere proposatzen da, paziente horien gorputz-osaera osasuntsua eta arrisku kardiometabolikoa ebaluatzeko tresna gisa.

Finantziazioa eta emaitzen hedapena

Doktoregoko hiru urteetan, Nidia Huertak “la Caixa” Fundazioaren INPhINIT beka jaso du, baita Nafarroako Gobernuaren nazioarteko doktoretza aurreko mugikortasunerako laguntza bat ere, laguntza gehigarri gisa, Oportoko (Portugal) Unibertsitateko Jarduera Fisikoaren, Osasunaren eta Aisialdiaren Ikerketa Zentroan nazioarteko egonaldia egiteko.

Los resultados de la investigación desarrollada han dado lugar a cuatro publicaciones científicas en Diabetes Research and Clinical Practice, Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, Sports Medicine y BMJ Open Sport & Exercise Medicine. Además, se han dado a conocer en congresos nacionales e internacionales mediante dos comunicaciones orales y cuatro pósters científicos.

Egindako ikerketaren emaitzen arabera, lau zientzia-argitalpen argitaratu dira DDiabetes Research and Clinical Practice, Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, Sports Medicine y BMJ Open Sport & Exercise Medicine -n. Gainera, estatuko eta nazioarteko kongresuetan eman dira ezagutzera, ahozko bi komunikazio eta lau poster zientifikoren bidez.

•   Jarduera zientzietako batxilergoko, unibertsitateko edo lanbide heziketako ikasleei zuzenduta dago

Navarrabiomedek ikerketa biomedikoan eta bioteknologikoan interesa duten batxilergoko ikasleei zuzendutako bisita bat eskaintzen du, baita gaur egun unibertsitateko eta osasunaren arloko lanbide heziketako graduak egiten ari diren ikasleei ere. Saioa azaroaren 21ean, ostegunean, izango da, 16:30ean, eta zentroko areto nagusian hasiko da (plaza mugatuak).

Saioan zehar, ikerketa biomedikoaren esparruan dauden irteera profesionalak ezagutu ahal izango dituzte eta zentroko ikertzaileen eskutik, instalazioak ezagutuko dituzte, talde txikietan.

Izen-emateak - Parte hartu nahi duten pertsona guztiek honetako formularioan eman beharko dute izena.
Plazak izen-ematearen ordenaren arabera esleituko dira.

Jarduera hau Navarrabiomed-ek 2024ko Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Asteen esparruan garatzen dituen jardueren parte da.
 

• Osasun ikerketa eta herritarren zientzia sustatzeko Europarkin bat egitearen garrantzia azpimarratu du Ollo lehendakariordeak.
   

Gaur arratsaldean Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioaren ‘Hablemos del dolor en la lactancia materna /Hitz egin dezagun bularra ematearen minaz’ ekitaldia ospatu da Iruñeko autobus geltoki zaharreko erabilera anitzeko aretoan, "Osasun Publikoa: Europarekin ikertu eta hobetu" foroaren barruan. Bigarren lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilari Ana Ollok ireki duen jardunaldi honetan, herritarrak, osasunaren arloko profesionalak eta gizarte zibileko eragileak bildu dira, edoskitzaroko minaren arazoa ikusarazteko eta herritarren zientziaren metodologia ezagutzeko interesa dutenak, Europar Batasunak osasun publikoko arazoei heltzeko tresna gisa sustatzen baitu.

Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioa da ekimen horren buru, eta Osasunbidea-Nafarroako Osasun Zerbitzuko profesionalek ere parte hartu dute. Nafarroako Gobernuko Kanpo Ekintzako Zuzendaritza Nagusiak finantzatu du, Europar Batasuneko politikak eta estrategiak hedatzeko 2024ko deialdiaren bidez. Azterketa pilotu honekin, Navarrabiomedek jarduera-ildo berri bat irekitzen du, herritarren zientzia Nafarroako ikerketa publiko biosanitarioan integratzen duena.

Ollo lehendakariordeak nabarmendu nahi izan duenez, "garrantzitsua da Europa kontuan hartzea osasun-ikerketa eta herritarren zientzia sustatzeko; izan ere, horrelako ekimenekin, eta, bereziki kasu honetan emakumeoi eragiten baitigu, lagundu egiten du askotan ikusezin bihurtzen diren gaitz horien ezagutzaren aurrerapenean eta garapenean, hala nola edoskitzaroko mina. Emakumeen testigantzei esker, jardunaldi honetan ezagutaraziko diren proiektuen gisako lankidetzak egin daitezke ".

Era berean, Ollok adierazi duenez, "Europako laguntzen deialdiei esker, Navarrabiomed bezalako erakundeek Nafarroako gizartearen garapenari laguntzen diote, oraingoa bezalako ekimenekin. Ekimen hauen helburua herritarrak inplikatzea da, eta Gobernuaren helburuarekin bat egiten dute, Foru Komunitatea Europan eta Europa bera Nafarroan inplikatzea dakarrelako. Nafarroa gehiago Europan eta Europa gehiago Nafarroan ", amaitu du.

Halaber, jardunaldiaren hasieran azpimarratu da herritarren zientziak zientziaren eta gizartearen arteko lankidetza handiagoa errazten duela parte-hartze aktiboa sustatuz, baterako sorkuntza sustatuz eta herritarrak ahaldunduz osasunaren kudeaketan eta ongizatearekin lotutako erabakiak hartzean. Ikuspegi horri esker, herritarrek informazioa jasotzeaz gain, ikerketan, politiken diseinuan eta osasun publikoko konponbideen ezarpenean lankidetza aktiboa izan dezakete.
 

Edoskitzaroko minaren inguruko parte-hartze tailerra

Literatura zientifikoaren arabera, gaur egun bularra ematen duten amen % 40tik % 90era artekoek pairatzen dute mina edoskitzaroan, baina oraindik ez du ikusgarritasun nahikorik gizartean. Askotan, abandonu goiztiarra eragiten du, eta horrek ondorio garrantzitsuak ditu osasun publikoan.

Herritar-zientziaren ekimen honi esker, herritarrek aktiboki parte hartu ahal izan dute zeregin zientifikoetan, edoskitzaroko minaren ezagutza berria eta ulermen hobea sortzeko, parte-hartze eta baterako sorkuntzarako metodologien bidez. Era berean, tailerra antolatzeko aukera eman du, eta, horren ondorioz, herritarrek gehiago parte hartu dute ekimenean, eta edoskitzaroko minaren problematikari buruzko datuak, informazioa eta testigantzak biltzea erraztu du.

Ekitaldian, besteak beste, Rosina Malagrida, IrsiCaixako Living Lab for Health-eko arduradunak, InSPIRES proiektu europarra aurkeztu du, eta ezagutzera eman du nola lagun dezakeen herritarren zientziak ikerketaren eta gizarte-premien arteko arrakala murrizten. Nabarmendu duenez, pazienteek gutxitan parte hartzen dute osasun-arloko ikerketa-lehentasunak identifikatzen. "Horren ondorioz, beharrak ase gabe dituen ikerketa-agenda bat sortzen da. Herritarren zientzia funtsezkoa da lehentasunak definitzeko eta osasun-arazoak konpontzeko modua hobetzeko. Ikerketaren inpaktua maximizatzen laguntzen duten askotariko metodologiak aplikatzen dira. Hala ere, oraindik ez da finkatu praktika komun gisa, eta ez dago estandar adosturik jakiteko nola aplikatu arazoak konpontzeko, batez ere konplexuak direnean. IrsiCaixaren Living Lab de Salud erakundetik herritarren zientzia-prozesuak errazten ditugu ikuspegi sistemikoekin, osasun-arazo konplexuei ikuspegi hobeak bilatzeko ", azaldu du Rosina Malagridak. 

Ekitaldian zehar, Biook Elkartearekin elkarlanean egindako tailer bat ere egin da. Bertan, zientzialari herritarrek, dinamika parte-hartzaile baten bidez, edoskitzaroan izandako minaren esperientzia eta horren ondorioak kontatu dituzte. Saio honekin, bularra emateko minaren mapeoa irudikatzen duen mural parte-hartzailea sortu da.

Saioa amaitzeko, Elena Antoñanzas Osasun departamentuko Osasun Estrategia eta Ikerketa Zerbitzuko zuzendari eta Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioaren ekimenaren arduradun zientifikoak parte hartu du, eta tailerraren ondorio nagusiak aurkeztu ditu: "Amagandiko zaintzan arreta ematen duten emakumeei eta profesionalei entzuteak, eta haiek ikerketa-galderak ikertzaile-taldearekin batera sortu dituztenek, aukera eman digu beren erabakian dauden itxaropenak eta baldintzak entzuteko, amaren eta emakumearen rola kontuan hartuta. Era berean, minaren ondorioak eta esperientzian lagun egiteko baldintzek duten paper erabakigarria ezagutzen lagundu digu, baita hitz egitea eta minaren eta edoskitzearen esperientzia partekatzea zein zaila edo erraza izan daitekeen ere. Amaitzeko, entzute aktiboak osasunerako duen erabilgarritasunaren ideia aipatu behar da". Gainera, garrantzitsua dela herritarren eta herritarren parte-hartze aktiboa sustatzen jarraitzea osasun-ikerketan adierazi du.
 

Genero-dimentsioa eremu biosanitarioan

Hiritartasuna ardatz duen ikuspegi horrekin, Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioak genero-ikuspegia ere bultzatzen du eremu biosanitarioan, biztanleriaren %100aren beharrak aseko dituen ikerketa bikaina bultzatzeko. Ekintza hori bat dator zentroan zeharkako ikerketa-eremu bat garatzearekin, generoak eta sexuak eskuarki aztertutako patologietan duten eragin bereizgarria ardatz hartuta. Helburua da hobeto ulertzea generoak eta sexuak biomedikuntzaren hainbat arlotan eragiten dituzten ondorio biologikoak eta klinikoak, hala nola minbizia, gaixotasun kardiobaskularrak, digestio-gaixotasunak, jarduera fisikoa, zahartzea, immunitate-sistema eta gaixotasun infekziosoak edo neurodegenerazioa. Era berean, emakumeentzat ikusezinak diren osasun eta gaixotasun baldintzatzaileetan sakondu nahi du, hala nola, edoskitzaroko mina.

Antolatzen du                                                   Finantzatzen du

• Springer Nature argitaletxeak zabaldutako argitalpena ingurune akademiko eta ikerketakoei zuzenduta dago, baita Administrazio publikoari ere

“Promotion of Physical Activity and Health in the School Setting” eskola-inguruneko jarduera fisikoari soilik eskainitako lehen liburua da. Monografikoa Springer Nature argitaletxeak argitaratu du (paperezko formatua eta formatu elektronikoa ingelesez), eta Haur-gazteen ariketa fisikoa Ikerketa Unitateko arduradun Antonio García-Hermosok koordinatu du. Jarduera fisikoari eta ikastetxeetako osasunari buruzko azken azterketak biltzen ditu, 12 herrialdetako 40 ikertzaileren ekarpenari esker.

Liburua hiru multzo handitan antolatuta dago, eta guztira 16 kapitulu ditu. Haurretan eta nerabeetan jarduera erregularrak duen garrantzia azpimarratzen du, osasun publikoko arazoak prebenitzeko, hala nola, haurren obesitatea eta jarduera fisikorik eza. Haurrek beren denboraren zati handi bat eskolan ematen dutenez, ingurune hori egokitzat jotzen da kalitatezko gorputz-hezkuntza eskaintzeko eta eskola-egun aktiboa sustatzeko.

Zehazki, monografiko honek aztertzen du eskola-inguruneak nola garatu, inplementatu eta ebaluatu ditzakeen jarduera fisikoa sustatzeko eta sedentarismoa murrizteko estrategiak hainbat hezkuntza-etapatan. Gainera, nola ezarri eta ebaluatu eskola-politika arrakastatsuak zehazten du, ohitura osasungarriak sustatzeko eta gaixotasun kronikoak izateko arriskua murriztuko eta jarduera fisikoaren kultura sortzeko.

“Liburua ez dago soilik esparru akademikora eta ikerkuntzara bideratuta, baita osasun publikoko politikak garatzen dituzten gobernuko erakunde eta instituzioetara ere. Helburua belaunaldi berrien osasuna eta ongizatea hobetzea da, haien garapen integrala bultzatuz eta txikitatik ohitura osasungarriak sustatuz”, adierazi du Antonio García-Hermosok.

•    Lortu da PD-1 eta LAG-3 bidez neurtutako immunoterapiarekiko erresistentzia iraultzea eta saguen biziraupena hirukoiztea.

Navarrabiomedeko Onkoimmunologia Unitateko profesionalek PD-1/PD-L1 immunoterapiaren aurkako blokeo-mekanismo garrantzitsuenetako bat identifikatzea lortu dute, eta biriketako minbizia duten saguetan biziraupena hirukoiztera iritsi dira. Aurkikuntzak jomuga terapeutikoen mapa berri bat eskaintzen du, besteak beste, CBL ubikitinena, hasiera batean erantzuten ez zuten paziente onkologikoei onura ekarriko dieten tratamenduak garatzea ahalbidetuko dutenak.

David Escors eta Grazyna Kochan doktoreek zuzendu dute ikerketa, eta EMBO Molecular Medicine nazioarteko aldizkarian argitaratu berri dute.

Irakurri artikulu oso gaztelaniaz edo inglesez.

Astearte honetan, ekainaren 4a, Ugalkortasunaren Munduko Eguna ospatuko da, ugalketa-arazoak eta alor horretan egindako aurrerapenak ikusarazteko, hala nola ReproNAGEN proiektua

Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Obstetrizia eta Ginekologia Zerbitzuko Laguntza Bidezko Ugalketa Unitateak modu naturalean ulertzeko zailtasunak dituzten edo errepikapen-abortuak izan dituzten 1.000 bikote inguru artatzen ditu urtero. Osasunaren Mundu Erakundeak ezarritako Ugalkortasunaren Mundu Egunak ekainaren 4an jartzen du arreta ugalketa-prozesuan eta bizitzan zehar 6 pertsona helduetatik 1ek izaten dituzten antzutasun-arazoetan, bai eta esparru horretan egiten diren aurrerapenetan eta ikerketetan ere, hala nola ReproNAGEN proiektuan.

Kausak, sexuen arabera eta eskainitako tratamenduak

Emakumeen kausarik ohikoenak endometriosi pelbikoa, Falopioren tronpen disfuntzioa eta obulutegi-erreserba baxua dira. Gainera, emakumearen adina garrantzi handiko alderdia da, obuluen kopuruari eta kalitateari eragiten baitie. Gaur egun, lehen amatasunaren batez besteko adina 32,1 urtekoa da, eta 35 urte edo gehiagoko ama diren emakumeak pazienteen % 42,1 dira. Adin aurreratuagoetan haurdunaldia bilatzeak ugalketa-porrotaren eragin handiagoa dakar, bai ugalkortasun naturalean, bai lagundutako ugalketa-tekniken erabileran.

Kausa maskulinoei dagokienez, semenaren kalitatearen alterazioek espermatozoideen kontzentrazio-maila optimoei eragiten diete, baita horien mugikortasunari eta/edo morfologiari ere. Halaber, kasuistika mistoa izan daiteke bi sexuetan.
Jesús Zabaletak, NOUko Laguntza bidezko Ugalketa Unitateko arduradunak, unitateak egiten duen jardueraren balantzea egiten du: “Artatzen ditugun 1.000 bikoteetatik, 600 bikotek ugalketa-tratamendu desberdinak egiten dituzte urtero, eta erdiak haurdun geratzen dira”.

Antzutasuna leheneratzeko tratamendurik ohikoenak kirurgia, obulazioaren estimulazioa, intseminazio artifiziala eta in vitro ernalketa (FIV) dira. 2023an, NOUen FIV prozesuak egin ziren kasuen % 62an, eta intseminazio artifizialeko teknikak % 48an.

Ugalkortasunaren sekuentziazio genomikoa

Erreprodukzio lagunduaren esparruan sekuentziazio genomikoa eskaintzen duen autonomia-erkidego bakarra Nafarroa da, ReproNAGEN proiektu estrategikoaren bidez. 2022az geroztik, Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroa da ekimen honen buru, eta NOUk eta NNBi enpresak ere parte hartzen dute. Helburua konplexutasun handiko pazienteetan ugaltze-hutsegiteen kausa genetikoak diagnostikatzea da, familiaren genoma osoaren sekuentziazioaren bidez. Zehazki, behin eta berriz ezartze-hutsegitea duten bikoteak, errepikapenezko abortuak dituzten pazienteak eta enbrioi-kalitate txarra duten pazienteak.

Nafarroa da lagundutako ugalketaren eremuan sekuentziazio genomikoa eskaintzen duen Autonomia Erkidego bakarra, ReproNAGEN proiektu estrategikoaren bidez. 2022tik aurrera, Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroak gidatzen du ekimen hau, eta HUNek eta NNBi enpresak ere parte hartzen dute, konplexutasun handiko pazienteen ugalketa-akatsaren kausa genetikoak diagnostikatzera bideratuta, familiako genoma osoaren sekuentziazioaren bidez. Zehazki, ezarpen-akats errepikaria duten bikoteak, errepikapen-abortuak dituzten pazienteak eta enbrioi-kalitate txarra duten pazienteak. Sekuentziazio genomikoaz gain, Unitateak screening prekontzepzionala eta azterketa farmakogenetikoa eskaintzen ditu, kasu bakoitzari modu pertsonalizatuan heltzeko.

Sekuentziazio genomikoaz gain, Unitateak screening prekontzepzionala eta azterketa farmakogenetikoa eskaintzen ditu, kasu bakoitzari modu pertsonalizatuan heltzeko.

“Oraingoz, 90 bikotek parte hartu dute azterlanean, eta % 20k lortu dute ugalketa-arazoak konpontzea eta 18 haurdunaldi lortzea”, adierazi du Jesús Zabaletak, Navarrabiomedeko Medikuntza Genomikoko Unitatean proiektuko ikertzaile nagusi gisa diharduenak. ReproNAGENek abendura arte beste 50 bikote gehitzea aurreikusten du. Egun horretan amaituko da azterketa, eta lortutako emaitzak aztertuko dira, asistentzia-praktikara nola eraman baloratzeko.

ReproNAGEN proiektua Nafarroako Gobernuko Industriako eta Enpresen Trantsizio Ekologiko eta Digitalerako Departamentuak finantzatzen du, I+Gko proiektu estrategikoak egiteko laguntzen deialdiaren bidez. Laguntza horien bidez, Nafarroako Espezializazio Adimenduneko Estrategian (S4) identifikatutako sektoreekin bat datozen inpaktu handiko ekimenak sustatzen dira.