Noticias

• Ekimenak 5,2 milioi euro izango ditu, eta Europako 6 herrialdetako 16 erakundek parte hartuko dute

Nafarroak zuzenduko du 5,2 milioi euroko Europako proiektu bat, ospitaleetako eta osasun-inguruneetako hondakin-uren tratamendua garbitzeko. Diziplina anitzeko taldea osatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko (NOU) eta Navarrabiomed Ikerketa Zentroko Mikrobiologia Zerbitzuko profesionalek, eta lanean ari dira 6 herrialdetako (Estonia, Polonia, Herbehereak, Belgika, Grezia eta Espainia)  16 erakunde ere inplikatzen dituen irtebide bat garatzeko.

Nafarroa da ekimenaren buru, diziplina anitzeko talde batekin. Talde hori Mikrobiologia eta Kudeaketa Zerbitzuko asistentzia-arloko profesionalek, Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko Administrazio Zuzendaritzako, Zerbitzu Orokorretako eta Osasun Saileko Berrikuntza Unitateko profesionalek eta Miguel Servet Fundazioko Navarrabiomedeko Kudeaketa Unitateko profesionalek osatzen dute. Gainera, Unibertsitate, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitalaren Saileko Erosketa Publiko Berrikuntzako Atalak ere laguntzen du.
 

Milagros Larráyozek, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko kudeaketa ekonomikoko eta zerbitzu orokorretako zuzendariak, proiektuaren garrantzia azaldu du: “THERESA PCPk Nafarroako osasun publikoa Europako ingurumen-abangoardian kokatzeko soluzioak aztertzea ahalbidetuko du, teknologia eraginkor eta jasangarriak ezarri behar ditugu ospitalearen inguruko jarduera modu arduratsuan bermatzeko, besteak beste, karbono-aztarnaren neurketatik, hondakinen kudeaketatik, materialen logistikatik eta energia-eraginkortasunetik.

THERESA PCP proiektua ahalik eta puntuazio handienarekin baloratu egin zen (15/15) Horizon Europaren deialdi batean. Deialdi hori ingurumen aldetik jasangarriak, klimatikoki neutroak eta zirkularrak diren osasun-sistemetarako merkaturatu aurreko erosketak egiteko da, eta Europako 12 partzuergo aurkeztu dira.

“One Health” proiektua

THERESA PCP Europako Batzordearen “One Health” ekimenaren barruan dago, eta pertsonen, animalien eta ekosistemen osasuna orekatzea eta optimizatzea du helburu. Zehazki, proiektuak ingurumen-osasuna eta biodibertsitatea zaintzen ditu, eta osasun-sektoreko hondakinek sor dezaketen inpaktua minimizatzen eta murrizten lan egiten du, hondakin horiek behar bezala kudeatuz eta tratatuz.

Proiektuak sortzen duen irtenbide horri esker, antibiotikoak, antibiotikoekiko erresistenteak diren bakterioak eta mikrobioen aurkako erresistentzia-geneak (mikrobioen aurkako erresistentzia sustatzen duten elementuak dira horiek guztiak) lehentasunez kentzeko aukera aztertuko dute. Era berean, diagnostiko probetan erabilitako kontraste produktuak eta tratamendu onkologikoetan emandako botika zitostatikoak kenduko dira, besteak beste...  

Garapen teknologikoa merkataritza aurreko erosketa publikoko prozesu batean (“Pre-Commercial Procurement”, PCP) sartuko da. Prozesu horretan 7 ospitalek parte hartuko dute, besteak beste, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioak. Datozen hilabeteetan, aldez aurreko kontsulta bat egingo zaio merkatuari, eta espero da hainbat erakundek beren proposamen teknologikoak planteatuko dituztela kontsultan argitaratutako beharrari erantzuteko. Ondoren, lizitazio-prozesu baten ondoren, “Irtenbidearen diseinua” PCParen lehen fasea hasiko da. Fase horretan, 5 enpresak prototipo teknologikoak diseinatuko dizkiote ospitale-taldeari. Ebaluatu ondoren, 3 irtenbide aukeratuko dira guztira, eta horiek “Prototipoaren garapena”ren bigarren fasera igaroko dira. Fase horren emaitza gisa, garatutako prototipoetatik bi aukeratuko dira Europako hainbat herrialdetako 4 ospitaletan in situ baliozkotzeko (soluzio bakoitza bi ospitale desberdinetan), PCParen hirugarren fasearen zati gisa. Emaitza hobeak egiaztatzen dituen soluzio teknologikoa ospitaleek eskuratu ahal izango dute.

• Springer-Nature taldeak zabaldutako argitalpena neurozientzien eta neurologiaren eremuei lotutako I+G inguruneetara zuzenduta dago.

Cerebrospinal fluid (CSF) Proteomics: Methods and Protocols likido zefalorrakideoaren (LZR) analisi molekular sakonari bakarrik eskainitako bigarren edizioa da. Springer Nature taldeak argitaratutako monografikoa (paperezko formatua eta formatu elektronikoa ingelesez) Enrique Santamaría Neuroproteomika Klinikoko Unitateko arduradunak eta Joaquín Fernández-Irigoyen, Proteomikako zerbitzu zientifiko-teknikoko arduradunak koordinatu dute, eta LZRaren analisi molekularrari lotutako azken aurrerapenak bildu dituzte, garuneko jardueraren babesean eta mantentzean hain garrantzitsua dena.

Lan honek jarraipena ematen dio 2019an argitaratutako eskuliburuaren lehen edizioari, eta 8 herrialdetako 75 ikertzaileren ekarpenak biltzen ditu orain. Sei ataletan antolatzen da, eta guztira 22 kapitulu ditu. Hurbilketa teknologiko desberdinei esker, gaur egun LZRren analisi proteomikoa, metabolomikoa eta bioinformatikoa egin daiteke, fluido horretan dagoen informazio molekularra ulertzen laguntzeko eta gaixotasun neurodegeneratiboekin eta psikiatrikoekin lotutako biomarkatzaileak eta jomuga terapeutikoak identifikatzeko.

“Azken urteotan, sentsibilitate eta espezifikotasun handiko analisi molekularrak egiteko aukera ematen duten teknologia berriak agertu dira, eta, masa-espektrometriako garapen berriekin batera, garuneko patologiarekin lotutako populazio-ikerketei ekiteko modua irauli dute. Gure ustez, eskuliburu hau kontsulta-gida ona da metodologia omikoetan eta neurologiako doitasunezko medikuntzan interesa duten ikasle eta ikertzaileentzat”, adierazi du Enrique Santamariak.

• Ana Ollo lehendakariorde buru izan den eta Navarrabiomedek antolatutako jardunaldian pazienteen eta profesionalen ekarpenak jaso dira, Europa mailan berdintasunezkoagoa eta bidezkoagoa den ikerketa eta osasun-arreta lortze aldera.
   

Navarrabiomedek 'Genero alborapenik gabeko Osasunaren Europa bultzatzen' jardunaldi parte-hartzailea antolatu du gaur. Osasunaren Europa genero-joerarik gabe bultzatzeko topaketa izan da, eta azken helburua Berdintasunerako Europako Estrategia berriari laguntzea da. Ana Ollo Hualde Nafarroako Gobernuko bigarren lehendakariorde eta Memoria eta Bizikidetzako, Kanpo Ekintzako eta Euskarako kontseilariak eta Sergio Pérez García Kanpo Harremanetarako zuzendari nagusiak parte hartu dute, eta 70 osasun-profesional, pazienteen elkarte, erakundeetako ordezkari eta herritar bildu dira, desberdintasun iraunkorrei buruz hausnartzeko eta konponbideak partekatzeko.

Ekitaldia Nafarroako Gobernuko Kanpo Ekintzako Zuzendaritza Nagusiak finantzatu du, Europar Batasuneko politikak eta estrategiak hedatzeko 2025. deialdiaren bidez, eta "Osasun publikoa: Europarekin ikertzea eta hobetzea" topaketa-zikloaren barruan kokatzen da. Nafarroako ikerketa biomedikorako zentro mistoak duela lau urtetik antolatzen du ziklo hori.

Osasunean eta ikerketa biomedikoan genero-ekitatea ez da justizia sozialeko kontua soilik, baizik eta lehentasuna du tratamendu eraginkorragoak, diagnostiko zehatzagoak eta herritar guztien benetako beharretara egokitutako osasun-politikak bermatzeko. Premisa horrekin,  Berdintasun, Prestakuntza eta Krisi Kudeaketako komisario Hadja Lahbiden hitzak gogora ekarri ditu Ollo lehendakariordeak: "Osasunaren ikerketan berdintasuna ez da aukerakoa, -zioen-. Biziak salbatzen ditu. Gure desberdintasun biologikoek diagnostikoari, tratamenduei emandako erantzunari eta errehabilitazioari eragiten diete... Herritar guztien beharrei erantzun behar diegu, ikuspegi bakarra hartzeak ez baitu funtzionatzen osasun-politiketan".
 

Berdintasunerako Europako Estrategia berri baterantz

Jardunaldia une erabakigarrian iritsi da, martxoan Europako Batzordeak Emakumearen Eskubideei buruzko bere Ibilbide-orria eta 2025eko Genero Berdintasunari buruzko Txostena aurkeztu ondoren. Bi dokumentuek egiaztatzen dutenez, aurrerapausoak eman diren arren, oraindik ere egiturazko desberdintasunak daude emakumeen eta gizonen artean osasunaren eta ikerketaren esparruan.

Europako ibilbide-orriak azpimarratzen du premiazkoa dela osasunaren eremuan genero-dimentsioa txertatzea, eta honako hau eskatzen du: "osasun-arloko estandar altuagoak, emakumeek osasuna eta sexu- eta ugalketa-eskubideak eskura ditzaten lagunduz eta osatuz, tratatuak erabat errespetatuz, eta ikerketa medikoa, saiakuntza klinikoak, diagnostikoak eta genero-gaiekiko sentikorrak diren tratamenduak sustatuz".

Erronka horiei aurre egiteko, Lydia Gonzalez Ortak, Zientzia eta Teknologiarako Espainiako Fundazioan (FECYT) generoa I+G+Bn integratzeko Europako proiektuetan goi-mailako teknikaria denak, Europako politiken gakoak partekatu ditu arlo horretan, eta GENDERACTION, GENDERNET Plus edo SUPERA bezalako ekimenei balioa eman die, ikerketa zientifikoan genero-desberdintasunak murrizteko lan egiten baitute. "Genero-berdintasuna ez da atzeraezina, eta, beraz, beharrezkoa da Europa mailan ditugun tresna guztiak erabiltzea, osasun-arloko ikerketak genero-azterketa inklusiboa sistematikoki txertatzen duela bermatzeko", gogorarazi du Gonzalezek. 

Halaber, jardunaldiak genero-ikuspegidun osasun-ikerketan eta -arretan Nafarroak bultzatutako jardunbide egokiak ikusarazteko balio izan du. Era berean, Ernesto Martín Núñezek, Navarrabiomedeko Kardiologia Translazionaleko Unitateko doktoratu ondoko ikertzaileak, bihotz-balbulen narriadura aztertzen duen ikerketa-ildoa aurkeztu du eta ildo horretan genero-ikuspegia kontuan hartzeak duen garrantzia azpimarratu du.

Jarraian, Elena Antoñanzas Baztan Osasun Departamentuko Osasun Estrategia eta Ikerketa Zerbitzuko zuzendariak Nafarroako azken Osasun Planaren genero-dimentsioko ebaluazioa eta ondorio nagusiak aztertu ditu. Era berean, Andrea Ucar Vargas Navarrabiomedeko Komunikazioaren arduradunarekin batera, berrikuntza sozialerako proposamenak aurkeztu dira, hala nola antzerki-foroaren erabilera gazteekin osasunaz sentsibilizatzeko eta eztabaidatzeko ikuspegi inklusibo batetik.
 

Berdintasunerako Europako etorkizuneko Estrategiari laguntzeko foro parte-hartzailea

Jardunaldiaren ardatz nagusietako bat herritarrek parte hartzeko eztabaida-lekua izan da, bost lan-mahaitan egituratua, parte-hartzaileen profilaren arabera antolatuak: ikertzaileak, osasun-profesionalak, erakundeetako ordezkariak, pazienteen elkarteak eta herritarrak oro har. Mahai horietan, parte-hartzaileek egungo egoera aztertu dute, beren esperientzietan oinarrituta, eta beren eremuan oraindik ere dauden erronka eta oztopo nagusiak identifikatu dituzte, osasun-arloko eta ikerketa biosanitarioko genero-berdintasunari dagokionez.

Lankidetza horretatik abiatuta, Europatik bultza daitezkeen proposamen zehatzak eta balizko neurriak ere planteatu dira, Osasun Publiko bidezkoago, inklusiboago eta genero-gaiekiko sentikorrago baterantz aurrera egiteko.

Foro horretan jasotako ekarpenak Navarrabiomedek ondorioen txosten batean sartu dira, eta Europako Batzordeari igorri zaio, Nafarroatik Berdintasunerako Europako Estrategian osasuna genero-joerarik gabe txertatzeko irekitako prozesu parte-hartzailearen ekarpen gisa.

• Navarrabiomedek emandako dirulaguntzak "mINT Programa" izeneko deialdiaren lehen edizioaren parte dira, ospitaleko zortzi zerbitzutan proiektuak martxan jartzeko aukera ematen duena

Nafarroako Unibertsitate Ospitaleko (NOU) hamar profesionalek jaso dute Navarrabiomedeko mikroINTENTSIFIKAZIOEN (mINT) Programa – Miguel Servet Fundazioa. Ekimenak hamar ikerketa-proiektu garatzea errazten du NOUeko zortzi zerbitzutan (Endokrinologia, Geriatria, Barne Medikuntza, Pneumologia, Neurologia, Onkologia, Pediatria eta Larrialdiak), pertsona bakoitzaren lan-denboraren %20 urtebetez liberatuz eta bere lanpostua beteko dela bermatuz.

Osasun departamentuak etengabe egiten du lan Navarrabiomed – Miguel Servet Fundazioarekin batera, ikerketa-jarduera publikoa bultzatzeko. Premisa horrekin sortu zen mINT programa, profesionalek beren lanaldiaren barruan ikerketa klinikoa gara dezaten, Osasunbidea-Nafarroako Osasun Zerbitzuan ikerkuntza-kultura bat ezartzeko.

Programa hau beste intentsifikazio-deialdi batzuetatik bereizten duena zera da: osasun-profesionalek beren eguneroko praktikatik denbora ematea beren lan-inguruneetan ikerketa klinikoa egiten. Gune hori, ikertzeko pizgarria izateaz gain, ospitaleetako eta Lehen Mailako Arretako zerbitzu kliniko gehiagotan ikerketa-proiektuak martxan jartzeko aukera ematen du.

Nafarroako osasun zentroak ahalegin handia egiten ari dira jarduera antolatu ahal izateko, ikerketa ahalbidetzeko, laguntza lanean ahalik eta gutxien eraginez. Horrela, programak ezagutza handitzen eta erabakiak hobeto hartzen laguntzen du, eta, beraz, eragin zuzena du Nafarroako herritarren osasunean. 

Ikerketa finantzatuak

• Bernardo Abel Cedeño Veloz Geriatria zerbitzuko medikuak odoleko biomarkatzaileek arrisku handiko paziente geriatrikoetan hausturak aurreikusteko duten eraginkortasuna ebaluatuko du, sarkopenia, hauskortasuna eta polifarmaziarekin duten interakzioa ikertzeaz gain. Behaketa-kohortearen azterketa horretan, 75 urtetik gorako 168 paziente sartuko dira, 2025etik 2026ra bitartean erreklutatuak, eta 2027ra arteko jarraipena izango dute, ebaluazio klinikoen, odol-ateratzeen eta analisi dentsitometrikoen bidez.
   
• Cristina Ciorba Ciorba, Pneumologiako Zerbitzuko fakultatiboak, zenbait ikerketatan lan egingo du, BGBK, Obesitatearen Hipoaireztapen Sindromea (SHO) eta gaixotasun neuromuskularrak dituzten pazienteen arnas gutxiegitasun kronikoaren diagnostikoan eta tratamenduan hobekuntzak lortzeko.

• Joao Luis Modesto Dos Santos- ek, Barne Medikuntzako Zerbitzuko fakultatiboak, TROMBODOM: Arrisku tronboenbolikoaren ebaluazioa egingo du patologia medikoagatik etxean ospitaleratuta dagoen eta ohiko solairuan dagoen pazientean. Ikerketak emaitza berritzaileak lortu nahi ditu jarduera fisikoaren alorrean eta zainetako gaixotasun tronboenbolikoaren prebentzioan, etxeko ospitalizazio-unitateetan ingresatutako paziente medikoarengan eta pluripatologikoarengan. Etxeko ospitalizazio-ingurunean azelometria bidezko mugikortasunari buruzko datu objektiboak lortu dituen lehen ikerketa da, bai eta azaleratzen ari den ingurune horretan tronbosia prebenitzeko eskala tradizionalak balioztatu dituena ere.

• Joaquín de Carlos Artajo, Endokrinologian aditua da, eta DIABYUDA sistemaren garapenaren buru izango da. DIABYUDA erabaki klinikoak hartzeko laguntza-sistema berritzaile bat da, 2 motako diabetesa eta hari lotutako gaixotasunak tratatzeko. Plataforma horrek onura hirukoitza eskaintzen du: profesional sanitarioari laguntzen dio tratamenduak aukeratzen eta doitzen, pazienteari kontrol metabolikoa hobetzen duten elikadura- eta ariketa-planak proposatzen dizkio, eta osasun-sistemako baliabideen erabilera optimizatzen du, deribazioak lehenetsiz eta terapia kostuefektiboagoak sustatuz. Gainera, datuak analizatzeko funtzioak ditu, ikerketa klinikoan eta zainketen etengabeko hobekuntzan aurrera egiteko aukera ematen dutenak.

• Iván Méndez López, Barne Medikuntzako fakultatiboak, gaixotasun arraroen eta minoritarioen eta gaixotasun autoimmune sistemikoen alorrean egiten du ikerketa- eta berrikuntza-jarduera, giza mikrobiotarekin duen erlazioan.
   
• Josune Hualde Olascoaga-k, Pediatria zerbitzuko fakultatiboak, Navarrabiomedeko NAGENPediatrics proiektuan hasitako pediatriako medikuntza genomikoaren estrategiarekin jarraituko du. NOUko Genetika eta Pediatria zerbitzuen arteko asistentzia-zirkuituak zabaldu eta hobetzea ahalbidetuko du. Gainera, pediatriako zerbitzu-zorroaren berrikuntza eta zabalkuntza bultzatuko ditu, bai eta taldea prestatzeko eta gaitzeko ekintzak garatzea ere.
   
• María Herrera Isasi-k, Neurologia Zerbitzuko fakultatiboak, iktusa izan duten pazienteen biopsia likidoaren prozedura erabiliko du iktusaren ondorengo narriadura kognitiboaren biomarkatzaile klinikoak, biologikoak eta epigenetikoak identifikatzeko. Gainera, proiektu honetan narriadura kognitibo horrek eguneroko bizitzan duen eragina eta kaltetutako pertsonen bizi-kalitatea aztertuko dira. Lortzen diren emaitza guztiak Carlos III.a Osasun Institutuaren garun-hodietako gaixotasunen sarean (RICORS) integratuko dira.
   
• Nerea Berrade Flamarique-k, Larrialdietako Zerbitzuko fakultatiboak, bakterio-pneumonia ez-larriaren susmoa duten 200 pazienteren behaketa-azterketa bat egingo du, ohiko proba erradiografikoekin alderatuta, ekografia kliniko pleuropulmonarra baliozkotzeko.
   
• Paola Anna Jablonskak, Onkologia Erradioterapikoko fakultatiboak, bi azterketa egingo ditu paziente onkologikoetan: horietako bat translazionala izango da, eta kirurgiarako hautagai diren garuneko metastasia duten pazienteetan egingo da. Beste ikerketak,
   
• Patricia Aznar Gómez-k, Neurologia Zerbitzuko fakultatiboak, ikerketa epidemiologiko bat jarriko du martxan, exoeskeleto aktiboak martxan duen eraginkortasunari eta Esklerosi Anizkoitza duten pazienteen funtzionaltasunari buruzko ikerketan aurrera egiteko oinarriak ezartzeko.. 

• Proteinen Kristalografia eta Egiturazko Immunologia Unitatearen aurkikuntzak nazioarteko aldizkari hauetan zabaldu dira: Scientific Reports y Communications Biology.

Jacinto López Sagaseta buru duen Navarrabiomed-eko Proteinen Kristalografia eta Egiturazko Immunologia Unitateak ikerketa bat argitaratu berri du. Bertan, modu kritikoan aztertzen dira adimen artifizialak, zehazki AlphaFold-ek, proteinen egiturazko iragarpenean gaur egun dituen mugak. Bigarren lan batean, AEBko National Cancer Institute  ikertzaileekin lankidetzan, organismo primitiboetan orain arte ezagutzen ez ziren konfigurazio molekularren aurkikuntza deskribatzen da, eta horrek sistema immune moldagarriaren egiturazko funtsezko elementuak uste baino askoz lehenago agertzea iradokitzen du. 

Emaitzak artikulu zientifiko banatan argitaratu dira Scientific Reports eta Communications Biology aldizkarietan, eta proteina terapeutiko berriak diseinatu eta garatzeko aukera berriak eskaintzen dituzte. 

Gainera, ikerketa horien garrantzia tokiko esparru akademikotik haratago joan da. Jacinto López Sagaseta, ikerketa horiek zuzendu dituen ikertzailea, hizlari gisa gonbidatu dute aurkikuntza horiek aurkezteko Lisboan azaroan egingo den Protein & Antibody Engineering Summit 2025, konferentzian. Bertan, erreferentziazko zentroetako adituak bilduko dira, hala nola MIT, Scripps, Roche edo Genentech zentroetakoak. 

1. Severe deviation in protein fold prediction by advanced AI: a case study (Scientific Reports, 2025)

Azterketa honek proteinen egiturazko iragarpenean adimen artifizialaren egungo gaitasunak kritikoki ebaluatzen ditu, AlphaFold oinarri hartuta. Geodia cydonium itsas belakitik datorren eta bi domeinuk osatzen duten SAML proteina erabiliz, egileek AlphaFold-ek aurreikusitako egitura X izpien kristalografiaren bidez esperimentalki zehaztutako egiturarekin alderatzen dute.

AlphaFold-ek domeinu bakoitzaren egitura indibiduala zehaztasun handiz iragartzen badu ere (RMSD < 0.9 Å), AAren tresnak bi domeinuen orientazio erlatiboa iragartzean huts egiten duela ikusi zuten ikertzaileek. Emaitza hori AlphaFold iragarpenetan proteina tolesteko espazio konformazionala zabalduz ere berretsi zen. Gainera, ikertzaileek RTK (SAML proteinaren antzekoa) kristalizatzeko bi modu lortu zituzten. Bi formetan, proteinaren tolestura berdin-berdina da, eta horrek adierazten du konformazio kristalizatua sendoa eta jatorrizko konformazioaren isla zehatza dela. Iragarpenetan lortutako desbidetzea 7.7 Å-tik gorako RMSD batean islatzen da, egitura esperimentala eta AlphaFold-en iragarpena gainjartzen direnean, edo hondakin baliokideetarako 30 Å-tik gorako desbideratzeetan, domeinu baten gainean gainjartzean. Giza eskalan, berregite anatomiko batean burua zilborraren parean jarrita balego bezala da. Analogia horrek azpimarratzen du zein larria izan daitekeen egiturazko biologian domeinu-arteko mihiztatze-akatsa, batez ere eredu horiek farmakoak edo antigorputzak diseinatzeko erabiltzen direnean, horietan funtsezkoa baita elkarrekintzako geometria. Beraz, ikerketa honek agerian uzten du AlphaFold iragartzeko tresna zehatza dela, konplexutasun txikiko egiturekin, baina ez du behar bezala modelatzen eremu batean domeinu bat baino gehiagoz osatutako proteinen antolamendua, bereziki eboluzio-murrizketa argiak falta direnean, edo datu-baseetan homologo gutxiko proteinak direnean.

Emaitza horiek zuzeneko ondorioak dituzte osasunean eta farmakoen diseinu arrazionalean. Proteina terapeutiko asko (antigorputzak, hartzaileak, entzimak) eremu funtzionalen arteko orientazio zehatzaren mende daude, eta horiek iragartzean egindako akatsek arriskuan jar ditzakete jomugen hautaketa, inhibitzaileen diseinua edo antigorputzen ingeniaritza. 

Ondorioz, lan honek gogorarazten du AAk proteina baten egitura errealetik desbidera daitezkeen eredu teorikoak sortzen dituela, eta datu esperimentalak lehenesteko beharra azpimarratzen du, bereziki testuinguru biomediko sentikorretan, hala nola immunoterapia berrien garapenean.

2. Unusual traits shape the architecture of the Ig ancestor molecule (Communications Biology, 2025)

Aurtengo martxoan argitaratutako bigarren artikulu batean, eta AEBko National Institute of Health adituekin lankidetzan, ikertzaileek Geodia cydonium itsas belakiaren antzinako bi Ig-like proteinen (SAML eta RTK) egitura kristalografikoen azterketa zorrotza aurkeztu zuten. Proteina horiek Metazoako leinu zaharrenetako baten ordezkari dira. Bi proteinek bi domeinu immunoglobulina dituzte tandemean.

Aurkikuntza nagusiak:

• N-terminal domeinuak arkitektura bakarra erakusten du, Ig mota ezagunetatik desberdina, eta horrek kategoria berri bat proposatzera eraman zuen: Early Variable (EV-set) domeinua.
• C-terminal domeinuak C1-set motako konfigurazioa hartzen du, orain arte ornodunentzat bakarrik jotzen zena. Horrek iradokitzen du gainazaleko hartzaile immunitarioen oinarrizko arkitektura sistema immune egokitzailea agertu baino askoz lehenago azaleratu zela.

Aurkikuntza horrek immunitate-sistemen egiturazko bilakaerari buruzko ikuspegi berri bat ematen du, eta antigorputzen edo TCR hartzaileen ingeniaritzarako proteina-armazoi berrien garapena inspira lezake. Gainera, naturak plataforma modular horiek duela ehunka milioi urtetik hona nola berrerabili dituen ulertzeak hartzaile sintetikoak diseinatzeko estrategiak bidera ditzake, eboluzioaren aldetik optimizatutako propietateak dituztenak, immunoterapian, diagnostikoan eta terapia zelularretan erabilgarriak direnak.

Ondorioak

Bi lan horiek antzinako proteina baten egituran oinarritzen dira, eta hainbat ikuspegitatik jorratzen dituzte egiturazko biologia modernoaren funtsezko alderdiak. Lehenengoak egungo iragarpen-ereduen mugak azaltzen ditu, testuinguru biomedikoetan dituzten arriskuei buruz ohartaraziz. Bigarrenak Ig domeinuen eboluzio-sustraiak aztertzen ditu, eta aditzera ematen du immunitate-aitorpenaren oinarrizko arkitektura sistema immune egokitzailearen aurrekoa dela.

Oro har, azterketa horiek immunitatearen jatorriaren gure ulermena aberasteaz gain, biomedikuntza modernoan aplikatzeko potentzial handia duten tresna kontzeptualak eta egiturazkoak eskaintzen dituzte, proteina terapeutikoen diseinutik hasi eta plataforma diagnostikoen garapeneraino.
 

Argazkiak: 

• 1. irudia: AlphaFold-ek aurreikusitako egitura-eredua (horia) eta X izpiek zehaztutako egitura (urdina) gainjarrita. Turkesa koloreko esferek bi ereduetako posizio atomiko baliokideak adierazten dituzte. Ikusten denez, 32 Å-ko desadostasuna dago, eta alde nabarmena dago aurreikuspen konputazionalaren eta X izpien difrakzioaren bidez lortutako proteinaren konformazio errealaren artean.
• 2. irudia: Irudiak zubi disulfuro kanonikoak (beheko panela) eta ez-kanonikoak (goiko panela) erakusten ditu, X izpien difrakzioaren bidez hautemandako konposizio alternatiboekin, Geodia cydonium-en SAML proteinan. Early Variable eta C1 motako immunoglobulina (Ig) motako domeinuak ikusten dira –azken horiek lehen aldiz ornodunak ez diren organismoetan identifikatu dira, gainera–, atomoak motaren arabera koloreztatuta (grisa: karbonoa, urdina: nitrogenoa, gorria: oxigenoa, horia: sufrea). Sare urdinak Navarrabiomed-eko ikertzaileek lortutako SAML kristalen X izpien difrakzioaren bidez lortutako seinalea adierazten du. 
   

• El estudio presentado, que ha permitido el desarrollo de la aplicación, ha sido galardonado con el primer accésit en la Modalidad Ámbito Sanitario o Sociosanitario de los Premios NAOS 2024. Aurkeztutako azterlanak aplikazioa garatzea ahalbidetu du, eta NAOS 2024 Sarien Osasun eta Soziosanitario arloko lehen accesita jaso du.

Osasun Departamentuak, Miguel Servet-Navarrabiomed Fundazioaren bitartez, gaur goizean aurkeztu du bere Haur eta gazteen Jarduera Fisikoko Unitateak egindako ikerketa bat, 1 motako diabetesa duten pediatriako pazienteengan eragin kaltegarririk ez duen intsulinaren eguneroko dosia murriztea lortzen duena, osasun digitaleko eta gamifikazioko tekniken bidez. Ekitaldian, Fernando Dominguez Osasun Departamentuko kontseilariaz gain, Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Endokrinologia Pediatrikoko Unitateak, Navarrabiomedeko Jarduera Fisikoko Unitateak eta Nafarroako Diabetes Elkarteak (ANADI) parte hartu dute.

Navarrabiomed-eko taldeak aplikazio baten bidez 1 motako diabetesa duten haur eta gazteentzako jarduera fisikoko programa oso bat garatu du, osasun digitaleko teknikak erabiliz. Tresna honek jarduera fisikoa osasun-parametro desberdinen monitorizazioarekin uztartzen du, glukosa mailen kontrola hobetuz, egoera fisikoa hobetuz eta gaixotasunaren kontrola eguneroko bizitzan eta osasun mentalean modu positiboan integratuz.

1 motako diabetesa gaixotasun kroniko bat da, normalean haurtzaroan agertzen dena —Nafarroan diagnostikoaren batez besteko adina 7 urtekoa da— eta sistema immunologikoak pankreako beta zelulen aurka egiten du eta horiek suntsitzen ditu. Horrek intsulina ekoizpen eskasa eragiten du eta glukosa igoera arriskutsua sor dezake. Urtero, Espainian, 1.200 eta 1.500 kasu berri diagnostikatzen dira 15 urtez azpikoetan. Nafarroan, gaur egun, 175 pertsona daude 15 urtez azpikoak eta 1 motako diabetesa dutenak. Osasunaren Mundu Erakundeak Espainia intzidentzia oso altuko herrialde moduan sailkatzen du haurren 1 motako diabetesean.

Ikerketak egiaztatu du 1 motako diabetesa duten gazteek, beren patologiagatik eta hipogluzemia beldurragatik, giharren indar-maila baxuagoa dutela eta bizimodu sedentarioagoa dutela. Antonio García-Hermoso, Jarduera Fisikoaren Unitateko ikertzaile nagusia eta NUPeko irakasle titularrak, azpimarratu du haurrekin lanean aritzearen garrantzia: “Erronka hau gainditzeko, ariketa errutinak paziente bakoitzaren arabera pertsonalizatu behar dira, giharren indartzea hobetzeko eta jarduera fisikoan glukosa kudeatzen irakasteko, pazienteei laguntza eta jarraipen integrala eskainiz”.


Indar-ariketa fisikoa egitearen garrantzia

1 motako diabetesa duten 61 haurrek parte hartu dute ikerketa honetan. 2022 eta 2024 artean garatu da, eta Carlos III.a Osasun Institutuaren finantzaketa izan du, Miguel Servet-Navarrabiomed Fundazioak koordinatuta. Hasierako fasean, Navarrabiomed-ek zaintza epidemiologikoko azterketa egin zuen 1 motako diabetesa zuten haur eta nerabeekin, osasun-adierazle eta bizimodu osasungarrien ohiturak aztertuz, besteak beste jarduera fisikoa eta elikadura ohiturak hiru urtez.

Urtero, pazienteek eta haien familiek ebaluatutako parametroak jasotzen dituen txosten sakon bat jaso dute, arlo hauek hobetzeko edo mantentzeko beharraren kontzientziazioa sustatzeko. 83 gazte ebaluatu ondoren, %18k soilik betetzen zituen astean hiru indar-saio egitearen gomendioak.
Guztira, 61 haurrek hartu dute parte ausazko entsegu kontrolatuan. Parte-hartzaileak bi taldetan banatu ziren: batetik, gutxienez astean 3 aldiz Diactive-1 aplikazioaren bidez indar-ariketa programa pertsonalizatu bat egin zutenak (OME eta ADAren jarraibideen arabera), 24 astez; eta bestetik, kontrol-talde bat, esperimentazio-aldia amaitzean beharrezko materiala eta aplikazioa jasoko zutena. Aplikazioak 350 ariketa baino gehiago ditu, denak 3Dko avatar batek gidatuta, pazienteei zehaztuz kargak, serieak eta errepikapenak.

Ikerketak eguneroko intsulina dosian 0,17 U/kg-ko murrizketa esanguratsua eta hemoglobina glikosilatuaren beheranzko joera erakutsi du aplikazioa erabili ez zuen taldearekiko. Gluzemia kontrolaren hobekuntza honek glukosarekin lotutako efektu kaltegarriak, hala nola hipogluzemiak, ekiditea ahalbidetzen du, eta pazienteen egonkortasuna eta gaixotasunarekin lotutako farmakoen erabilera murrizten ditu. Gorputz osagaiaren arloan, masa gihartsuan eta hezur-mineral edukian hobekuntza nabarmenak lortu dira, 1 motako diabetesa duten haur eta nerabeen garapen osasungarriarekin zuzenean lotutako adierazleak. Indarra eta potentzia fisikoan ere hobekuntza ikusgarria lortu da, eskuko prentsio-indarrean eta Europako erreferentziekiko 14 pertzentil baino gehiagoko igoeran. Aipatzekoa da talde interbentzioko eta kontrol-taldeko zenbait parte-hartzailek aplikazioa erabiltzen jarraitzen dutela, haur eta gazte populazioaren erabilera onari buruzko ebidentzia emanez. Emaitzek erakusten dute Diactive-1 aplikazioak parametro klinikoak hobetzeaz gain, tratamenduarekiko atxikimendua eta motibazioa sustatzen dituela, eta osasun eta bizi-kalitate hobea eskaintzen duela, paziente hauen ahalduntzea bultzatuz.

Halaber, tresnak 2.000 ariketa saio baino gehiagoren datu xeheak bildu ditu: gluzemia neurria ariketa aurretik eta ondoren, joerak, entrenamenduaren ordua, egindako ariketak eta saioan zehar bihotz-maiztasuna. Informazio bolumen honek, machine learning teknikekin konbinatuta, interbentzioak are gehiago pertsonalizatzeko eta aplikazioaren eragina 1 motako diabetearen kudeaketan optimizatzeko aukera emango du.
 

Proiektuaren jarraitutasuna eta jasangarritasuna

2024an zehar, ikertzaile-taldeak berriro jaso du Carlos III Osasun Institutuaren finantzaketa, garatutako aplikazioa 11 ospitaletan ezartzeko: Nafarroako Ospitale Unibertsitarioa (Iruña), Gurutzetako Unibertsitate Ospitalea (Barakaldo), Barbastro Ospitalea (Huesca), San Jorge Ospitale Orokorra (Huesca), Arabako Unibertsitate Ospitalea (Gasteiz), Marqués de Valdecilla Unibertsitate Ospitalea (Santander), Cabueñes Unibertsitate Ospitalea (Gijón), San Millán-San Pedro Ospitalea (Logroño), Lozano Blesa Unibertsitate Ospitale Klinikoa (Zaragoza), Asturias Erdialdeko Unibertsitate Ospitalea (Oviedo) eta Miguel Servet Unibertsitate Ospitalea (Zaragoza), guztiak Haur Endokrinologiako Iparraldeko Taldeko kideak. Proiektu berri hau Nafarroako Osasun Ikerketa Institutuak (IdisNA) kudeatuko du, eta 200 paziente baino gehiagora iristea du helburu, Nafarroan lortutako datuak beste lurralde-testuinguru batzuetara estrapolatu eta ebaluatzeko, eta Diactive-1 aplikazioa 1 motako diabetesaren kudeaketa klinikorako erreferentziazko tresna nazional bihurtzeko.
 

NAOS Estrategiaren XVIII. Sariak, 2024ko edizioa

Proiektu hau NAOS Sarien Osasun edo Gizarte-osasun arloko lehen accesitarekin saritu dute berriki, Espainiako Elikagaien Segurtasun eta Nutrizio Agentziak eta Eskubide Sozialen, Kontsumoaren eta 2030 Agendaren Ministerioak antolatutako lehiaketan. Sari honek haurren osasunaren aldeko berrikuntza digitalaren balioa nabarmentzen du, eta Navarrabiomed-eko Haurren eta Gazteen Jarduera Fisikoaren Unitateak 1 motako diabetearen tratamendu ez-farmakologikoan soluzio teknologiko pertsonalizatuen bidez egindako lana babesten du.

• "Deitzen badizute, etorri!" esloganarekin, Osasun Departamentuak azpimarratu duenez, oso garrantzitsua da hautatutako herritarrek azterketan parte hartzea.

Cohorte IMPaCT ikerketa nazionalak bere lehen urtea ospatzen du Nafarroan, Zientzia eta Teknologiari lotutako Doitasunezko Medikuntzako Azpiegitura (IMPaCT) Azpiegituraren Medikuntza Prediktiboko Programako ikerketa epidemiologikoko proiektu honetan parte hartzeko ausaz hautatutako 200 parte-hartzailera iritsiz, Espainiako biztanleriaren osasuna ulertzeko eta hobetzeko. Nazio mailan, guztira 10.000 pertsona inplikatuta daude. Osasun Departamentuak interesa duten herritar guztiei dei egiten die ‘Deitzen badizute, etorri’ eslogana zabalduz, 20 urtez Espainiako biztanleriaren osasunaren diagnostikoa egin ahal izateko.

Ekimenak 35 milioi euroko finantziazio globala du, Carlos III .a Osasun Institutuak bultzatzen du eta Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroak (CIBER) koordinatzen du. Bertan 21 erakundek eta autonomia-erkidego guztietako Lehen Mailako Arretako zerbitzuek hartzen dute parte. Proiektu horri esker, gaixotasun nagusien jatorria ezagutu ahal izango da, gaixotasun horiek prebenitzen eta tratatzen laguntzeko, eta medikuntza pertsonalizatu eta zehatz baterantz aurrera egiteko.

Nafarroan, Cohorte IMPaCT Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroak kudeatzen du – Miguel Servet Fundazioa eta Osasunbidea – Nafarroako Osasun Zerbitzuko Lehen Mailako Arreta – Lezkairuko osasun-zentroarekin koordinatzen eta gauzatzen du azterlana, proiektuaren nodo gisa. Patricia Palacio eta Óscar Lecea doktoreak dira, hurrenez hurren, ikerketaren ikertzaile nagusia eta kolaboratzailea, hiru teknikarik osatutako lantaldearen buru. Gainera, proiektuak Lezkairuko Osasun Zentroko erizain baten eta Mutiloako Osasun Zentroko hainbat medikuren lankidetza du, baita Lehen Mailako Arretako Gerentziaren laguntza ere.

Azterlan aitzindaria

Osasun Departamentuak azpimarratu du garrantzitsua dela azterketan parte hartzea; izan ere, Cohorte IMPaCTn lortuko diren datuei esker, komunitate zientifikoak hobeto jakingo du nola prebenitu gaixotasun nagusiak eta adinarekin, lesioekin eta desgaitasunarekin lotutako narriadura. Datu indibidualen eta populazio-datuen, datu klinikoen, genetikoen, epidemiologikoen eta bizi-ohituren erregistro dinamikoa izatea Espainian, gaixotasunaren iragarpen-ereduak garatzea, osasun-arloko desberdintasunak identifikatzea, adierazle giltzarriak monitorizatzea eta osasun-politiken eragina ebaluatzea erraztuko du.

Osasunbideak hautatutako pertsonek testu-mezu bat jasoko dute, Lezkairuko osasun-zentrotik harremanetan jarriko direla adieraziz, azterketan parte hartzera gonbidatuz, eta informazio-webgunerako esteka bat, xehetasun guztiak aurkitu ahal izateko. Mezuaren hartzailea "Komunikazioen Osasuna" izango da, eta honako testu hau izango du, bai gaztelaniazko bertsioan, bai euskarazkoan:

[Izena + inizialak abizenak]: Cohorte IMPaCT nafar biztanleriaren osasunari buruzko ikerketa bat egiten ari gara. Lezkairuko Osasun Zentrotik deituko dizugu parte hartzera gonbidatzeko. + informazioa: portalsalud.navarra.es/es/cohorte
[Izena + hasierako abizenak]: Nafarroako biztanleriaren osasunari buruzko azterlan bat egiten ari gara IMPaCT Kohortea. Lezkairuko Osasun Zentroak parte hartzera gonbidatzeko deituko dizu. Informazio +: portalsalud.navarra.es/eu/kohortea

4.000 pertsonaren inplikazioa

2029. urtera arte, Nafarroan bizi diren 16 eta 79 urte bitarteko beste 3.800 pertsona sartzea aurreikusten da, hautatutako oinarrizko lau osasun-eremuetatik: Lezkairu, Bigarren Zabalgunea, Milagrosa eta Aranguren Ibarra. Espainiako biztanleen ordezkaritza leiala bermatzeko, ausaz aukeratzen dira parte-hartzaileak, autonomia-erkidego guztietan irizpide berberekin.

Parte-hartzearen hasieran eta bost urtean behin, Lezkairuko osasun-zentroan azterketa fisiko oso bat egingo zaie, osasun-galdetegi zehatz bati erantzungo diote eta lagin biologikoak hartuko zaizkie. Gainera, jarraipena egiteko kontaktu ohikoagoak egingo dira telefonoz edo aplikazio mugikorren bidez. Informazio hori guztia SNS-Oren datu-base kliniko edo estatistikoetan eskuragarri dagoenarekin osatuko da.

Navarrabiomed da ingurune biosanitarioan garatuko den proiektuaren liderra, eta Foru Komunitateak eskualde berritzaile gisa duen posizionamendua indartzen du

Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitate Ministerioak INNOVAP3M proiektua garatzeko finantzaketa eman dio Nafarroari, eskaritik berrikuntza sustatzeko "FID lerroa" ren deialdiaren bidez eta Eskualde Garapeneko Europako Funtsen (EGEF) esparruan. Lehen aldiz lortu du Foru Komunitateak Zientzia, Ikerketa eta Unibertsitate Ministerioaren finantzaketa lehiakor hori, eta horri esker, Navarrabiomed – Miguel Servet Fundaziotik, esparru biosanitariora bideratutako soluzio teknologiko berriak bilatu ahal izango dira.

Ikerketa biomedikoko zentroa kudeatu eta koordinatuko duen proiektuak molekula txikiak arazteko eta ekoizteko teknologia espezializatua garatzea ahalbidetuko du. Haren helburua da ikerketa klinikoan erabiltzea, modu arin eta jasangarrian, eta osasun-sistema publikoetako ikerketa-taldeentzat eta talde klinikoentzat arrazoizko prezioan. Ekimen hori datozen lau urteetan gauzatuko da eta bost milioi euroko balioa izango du, Nafarroako Gobernuaren laguntzari esker, Osasun Departamentuaren eta Unibertsitate, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitaleko Departamentuaren bitartez.

Berrikuntzako Erosketa Publikoaren proiektua merkaturatu aurreko lizitazio bat izango da, eta enpresek bertan parte hartu ahal izango dute, bai eta beren irtenbide teknologikoak aurkeztu ere, plataforma Navarrabiomedeko Onkoimmunologiako ikerketa-unitatearekin batera sortzeko. Fernando Dominguez Osasun kontseilariak agerian utzi du prozesuak zer-nolako garrantzia duen osasun sistema publikorako: "Gure Komunitateak finantziazio hori lortzen duen lehen aldia da, eta estatuan eskualde berritzaile gisa kokatzen gara soluzio teknologikoen bilaketan, azken batean, gure pazienteen tratamendua hobetzeko. Molekula txikien garapena bizkortzeak osasun publikoan fase klinikoko entsegu klinikoak garatzea ahalbidetuko du, eta onura horrek, zalantzarik gabe, guztion osasunean eragingo du."

Bestalde, Juan Luis García Unibertsitate, Berrikuntza eta Transformazio Digitaleko kontseilariak nabarmendu duenez, “Berrikuntzaren Erosketa Publikoaren potentziala funtsezko tresna da sektore publikotik irtenbide berritzaileen garapena bultzatzeko, osasun-ikerketan aurrera eginez eta Nafarroako gizarte osoan eragin positiboa sortuz.”

Soluzio teknologikoa

Navarrabiomedeko ikerketa-taldeek eta osasun-sistema publikoetako talde klinikoek ez dutela molekula txikirik eskura maila klinikoan detektatu dute, eta ez dutela nahikoa kantitate ikerketa kliniko egokiekin jarraitu ahal izateko.

Javier Gómez-Arrue, director de Navarrabiomed, explica la trascendencia del nuevo desarrollo: “En investigación se necesita una plataforma que permita la purificación y producción de moléculas pequeñas en grado clínico a escala semi-industrial para poder acceder a la investigación clínica. Este hecho, incorpora en Navarra una plataforma que permite disponer de toda la infraestructura necesaria para las fases iniciales del ciclo de desarrollo de nuevos fármacos y cierra el ciclo completo desde la idea, testado y producción industrial de estas nuevas moléculas. Supone un gran desafío para el sistema, ya que se trata de una necesidad creciente detectada a nivel general en el sector y todavía no se dispone de una solución adecuada implantada bajo estándares de calidad y seguridad exigidos por la European Medicines Agency (EMA)”. 

Javier Gómez-Arrue Navarrabiomedeko zuzendariak garapen berriaren garrantzia azaldu du: “Ikerketan, eskala erdi-industrialean molekula txikiak gradu klinikoan purifikatzea eta ekoiztea ahalbidetuko duen plataforma bat behar da, ikerketa klinikora sartu ahal izateko. Horrek plataforma bat dakar Nafarroan, farmako berrien garapen-zikloaren hasierako faseetarako behar den azpiegitura guztia izateko aukera ematen duena, eta ziklo osoa ixten du, molekula berri horien ideia, testaketa eta ekoizpen industrialetik abiatuta. Erronka handia da sistemarentzat; izan ere, sektorean, oro har, gero eta behar handiagoa hautematen da, eta oraindik ez dago irtenbide egokirik, European Medicines Agency (EMA) erakundeak eskatutako kalitate- eta segurtasun-estandarren arabera ezarria.

Erabilpen kasua: oleuropeina

Irtenbidea Navarrabiomedeko erabilera kasu batean oleuropeinarekin hasiko da. Oleuropeina hostoan eta olibondoaren fruituan dagoen konposatu fenoliko bat da. Molekula horrek, saguetan egindako saiakuntza aurre-klinikoetan ohiko immunoterapiekin konbinatuta, erantzun klinikoak hobetzen ditu PD-1/PD-L1 blokeo-immunoterapiekiko erresistenteak diren animalia-ereduetan. Navarrabiomedeko Onkoimmunologia Unitatearen aurkikuntza 2024an argitaratu zen British Journal of Cancer aldizkarian, eta, gaur egun, patente-eskaera aurkeztu da jada.

Erabilera-kasuari dagokionez, esan behar da oleuropeina bezalako molekulek, eskala erdiindustrialean, aukera emango dutela onkologian immunoterapia gidatuagoak garatzeko, eta tumoreen aurkako erantzunak indartuko dituztela paziente gehiagok balia ditzaketen minbizi-mota desberdinetan.

• Topaketan ikerketa eta asistentziako ehun profesional inguru bildu ziren, baita doktoretza eta masterreko ikasleak ere

Navarrabiomeden egin zen "Proteinak 3Dn. Biomedikuntzan Berrikuntzak eta Aurrerapenak”, biologia estrukturalaren azken aurrerapenak eta berrikuntzak ezagutzeko, diziplina giltzarria baita bizitza eta gaixotasunak eraentzen dituzten mekanismo molekularrak ulertzeko. Zientziaren, asistentziaren eta irakaskuntzaren arloko ehun pertsona inguru bertaratu ziren ekitaldira, Proteinen Kristalografia eta Immunologia Estrukturaleko Unitateak antolatuta, Kimikako eta Fisikako Errege Elkarteen GE3C Kristalografia eta Hazkunde Kristalinoko Talde Espezializatuaren laguntzarekin.

Egiturazko biologiaren eragina osasunean

Biologia estrukturalari esker, proteinek, azido nukleikoek eta beste biomolekula batzuek nola funtzionatzen duten ikus daiteke maila atomikoan. X izpien kristalografia, erresonantzia magnetiko nuklearra eta, berrikiago, kriomikroskopia elektronikoa bezalako teknikei esker, gaur egun funtsezko osagai horien arkitektura, proteinen, DNAren, lipidoen eta abarren arteko interakzioak deszifratu daitezke, eta, horrekin batera, botika eraginkorragoak diseinatu, estrategia terapeutiko berriak garatu eta oinarrizko prozesu biologikoak hobeto ulertu.

Jacinto López Sagasetak, Proteina eta Immunologia Estrukturaleko Kristalografia Unitateko jardunaldiaren eta IPren bultzatzaileak, praktika biomedikoan duen garrantzia nabarmentzen du: “Proteinen egitura eta organismoaren beste osagai batzuekin dituzten interakzioak ezagutzea funtsezkoa da gaixotasunak aztertzeko. Beste edozein arlotan bezala, lan egiten dugun hori ikusteak izugarri errazten du ikerketen bidea. Historian zehar, biologia estrukturala funtsezkoa izan da hainbat gaixotasunen aurkako tratamenduak garatzeko orduan, minbizitik hasi eta COVID-19 pandemiaren aurkako borrokara arte ”.

Topaketan, hizlariek beren egungo ikerketen eta azken aurkikuntzen berri eman zuten hainbat arlotan, hala nola sendagai berrien diseinuan, gaixotasunen ulermenean egitura-ikuspegi batetik eta sortzen ari diren tresnetan, hala nola adimen artifizialetik eta deep learningetik sortutakoak, biomedikuntzan iraultza eragiten ari direnak. Parte hartu zuten: Pere Santamaria i Vilanova, IDIBAPSekoa; Juan Jose Lasarte Sagastibeltza eta Sandra Hervás-Stubb, Nafarroako Unibertsitateko Tontorrekoa; Ivonne Jericó Pascual, Nafarroako Unibertsitate Ospitalekoa eta Navarrabiomed; eta Elena Erausquin Arrondo, Gilda Sagacimed.