Noticias

Zelula txikien biriketako minbizia duten gaixoek buruko erradioterapia egin behar izaten dute, garuneko metastasien aurkako prebentzio-neurri gisa, gaixoen erdiari garatzen baitzaizkio gaixotasunean zehar. Neurri horiek ondorio negatiboak ditu gaixoen memorian, eta ia %70ari eragiten dio; beraz, tratamendua baztertzeko arrazoi nagusia izaten da. Gaur egun, Nafarroako Ospitale Guneak (NOG) parte hartzen du Bartzelonako Mar Ospitalea buru duen azterketa batean; beste hamabi zentrok ere garatzen dute, eta lehen aldiz erakutsi du hipokanpoaren garuneko zatia babestuta tratamenduaren ondorio hori saihestu daitekeela. 

Entsegu klinikoa Onkologia Erradioterapikoko Ikerketa Klinikoaren Taldeak (GICOR) sustatu du, Onkologia Erradioterapikoko Espainiako Sozietateko Biriketako Minbiziaren Espainiako Onkologia Taldearekin (GOECP-SEOR) elkarlanean. Azterketaren burua Mikel Rico Osés da Nafarroan, onkologo erradioterapikoa, eta harekin batera lanean ari dira Enrique Martínez López, Onkologia Erradioterapikoaren Zerbitzuko burua, eta Laura Bragado Álvarez, Erradiofisika eta Babes Erradiologikoaren Zerbitzuko fakultatiboa, hirurak Nafarroako Ospitale Gunekoak. Horiez gain, honako hauek ere hartzen dute parte: Margarita Illas Pérez-Mosso,  Navarrabiomed-FMS-koa eta entseguaren koordinatzailea, eta Nuria Rodríguez de Dios, azterketaren ikertzaile nagusia eta Mar Ospitaleko Onkologia Erradioterapikoaren Zerbitzuko mediku ondokoa. 

2 urte eta 150 gaixo bilduta 

III. faseko azterketa bat da, zelula txikien biriketako minbizia duten 150 gaixo bildu ditu, garuneko metastasirik gabeak. Horietako 15 Nafarroako azterketan sartu dira NOGeko Onkologia Erradioterapikoko taldearen eta Navarrabiomed - Miguel Servet Fundazioko Entsegu Klinikoen Plataformaren bitartez.

Hipokanpoa garunaren erdian kokatuta dagoen zona txikia da, eta, beste funtzio batzuen artean, memoriarekin eta ikaskuntzarekin lotzen da. Lehen tumore ezberdineko garuneko metastasiak dituzten gaixoekin aurretik egindako azterketek jada erakutsi zuten eremu hori babestea ona zela. Baina orain arte ez zen egiaztatu zelula txikien biriketako minbizia duten gaixoengan, eta prebentzio moduan tratatzen ziren tumorea garunera ez zabaltzearren. 

Azterketaren bidez aztertu dituzte, halaber, gaixoen bizi-kalitatean duen inpaktua, bigarren mailako ondorioak, garuneko metastasiaren eragina, biziraupena eta hipokanpoaren tamainaren aldaketak. Hori guztia inplikaturiko zentroetako Erradiologia zerbitzuen lankidetzari esker egin ahal izan da.

Era berean, segimendua egin zaie gaixoei bi urtetan zehar, eta, horrela, erresonantzia magnetikoa bezalako hainbat proba egin zaizkie hipokanpoaren tamainaren bilakaera ikusteko, eta memoriaren testa ere bai. Emaitzen arabera, hipokanpoa babestu zaien pertsonen taldean, memoria 3 hilabetera kontserbatzeaz gain, erradiazioa jaso eta handik bi urtera ere bere horretan mantendu dela egiaztatu da. Gainera, garuneko irudiek erakusten dute garezur osoa irradiatzen den kasuetan, hipokanpoa atrofiatu egiten dela. Aztertutako gainerako alderdiei dagokienean, ikus ahal izan da ez dagoela biziraupeneko alderik garun osoan erradioterapia jaso duten gaixoengan. Aldi berean, egiaztatu da hipokanpoan metastasiaren eragina oso baxua dela. 

Aldaketa praktika klinikoan 

Mikel Rico gustura agertu da lortutako emaitzekin eta horien garrantzi klinikoarekin. “Entseguari esker egiaztatu ahal izan dugu era horretako tratamendua segurua dela eta gaixoen memoria zaintzeko eta, modu horretan, haien bizi-kalitateari eusteko aukera ematen duela. Hori dela-eta, hipokanpoen babesa laster sartuko da protokolo klinikoetan”, adierazi du. 

Garuneko eremu hori babestu daiteke NOG bezalako zentroetan, ekipamendu aurreratua dutenetan, zona bakoitzean ematen den erradiazioaren irismena eta dosia modulatzeko aukera izateagatik. Horrez gain, derrigorrezkoa izango da talde medikoak eta erradiofisikoak dedikazio handiagoa eskaintzea.  
Lan horrek ahozko aurkezpen onenaren saria jaso zuen ekainean Onkologia Erradioterapikoko Espainiako Sozietatearen XX. Biltzarrean (SEOR), eta irailean Chicagon American Society of Radiation Oncology’s (ASTRO) Biltzarrean aurkezteko hautatu dute.

Erreferentziako artikulua

Rodríguez de Dios N, Couñago F, López JL, Calvo P, Murcia M, Rico M, Vallejo C, Luna J, Trueba I, Cigarral C, Farre N, Manero RM, Durán X, Samper P. Treatment design and rationale for a randomized trial of prophylactic cranial irradiation with or without hippocampal avoidance for SCLC: PREMER-trial on behalf of GOECP/SEOR-GICOR. Clinical Lung Cancer 2018; 19: e693-e697.

Hugo Arasanzek, Nafarroako Ospitale Guneko (NOG) onkologoak eta Navarrabiomed-eko Onkolnmunologia Unitateko doktoratu aurreko ikertzaileak, artikulu bat argitaratu berri du Cancers onkologiako nazioarteko aldizkarian. Artikuluan, biriketako minbizi ez mikrozitiko metastasikoa duten gaixoengan PDL1/PD1 aurkako inmunoterapiarekin tratatuta egindako azterketaren emaitzak azaltzen ditu. Azterketa bi zentroren artean garatu dute, eta Minbiziaren Kontrako Espainiako Elkartearen (AECC) laguntzari esker egin ahal izan dute. 

Azterketan helburu nagusia hiperprogresioa aztertzea izan da; hau da, inmunoterapiaren ondorioz tumorea hazteko abiaduraren ustezko bizkortzea, tratamendu horiek jasotzen dituzten biriketako minbizidun gaixoen %15a inguruk izan dezaketena, eta biziraupen txikiagoarekin lotzen dena. Ikerketari esker, fenomeno hori, inmunoterapiaren lehen dosia eman ondoren, odol periferikoan gertatzen den T CD4 linfozitoen azpitaldearen bat-bateko igoerarekin lotu ahal izan da; beraz, goiz detektatzeko aukera eman dezake, prebenitzeko atea irekitzearekin batera. 

Mundu-mailan arlo horretan egiten den lehen azterketa prospektiboa da, eta 2017 eta 2019 urte artean egin zuten Nafarroako osasun publikoaren sareko gaixoengan; gaixo horiek bigarren lerroan inmunoterapiarekin tratatzen ari ziren. Duela hilabete batzuetatik hona, inmunoterapia lehen lerroan ematen da (esklusiboki edo kimioterapiarekin konbinatuta), biriketako minbizia duten gaixoen tratamendua hobetze aldera. 

Lanaren buru Hugo Arasanz izan da, eta Miren Zuazorekin batera egin dute; hau da, talde bereko doktoratu aurreko ikertzailea Navarrabiomed-en eta artikuluaren xedeko ikerketa-proiektuaren arduradun nagusia. Era berean, honako doktore hauen zuzendaritza izan dute: Grazyna Kochan, David Escors (OnkoInmunologia, Navarrabiomed) eta Ruth Vera (Onkologia Medikoaren Zerbitzua, NOG).

Hugo Arasanz doktoreak, Nafarroako Ospitale Guneko onkologoak eta Navarrabiomed - IdiSNAko Inmunomodulazioaren Unitateko ikertzaileak, atzo Madrilen jaso zuen Minbiziaren Kontrako Espainiako Elkartearen (AECC) Junior Laguntza Klinikoa. Jasotako finantzaketa (120.000 €) proiektu honetarako erabiliko da: "Azpipopulazio linfozitarioak -PD1/PDL1en aurkako inmunoterapiari erantzuteko aurreikuspen-biomarkatzaile gisa, biriketako kartzinoma aurreratu ez-mikrozitikoan, tratamenduaren 1. lerroan". Azterketa datozen lau urtetan zehar garatuko da, eta David Escors doktoreak zuzenduko du.

Sofia Erregina Museoan, atzo banatu ziren AECCeren urteko laguntzak, Minbiziaren Ikerketaren Munduko Egunean antolatutako ekitaldien barnean (WCRD ingelesezko sigletan); urtero, irailaren 24an egiten da. AECCk guztira ia 21 milioi euro banatu ditu 171 proiektu finantzatzeko, eta horiek garatzen ari diren 380 ikerketa-proiektu finantzatzeko jarritako 56M €ri batu behar zaizkie.

Halaber, Elkarteak adierazi du Minbiziaren Ikerketako Plan Nazionala egin beharra dagoela, 2030. urtean batez besteko biziraupenaren %70a lortzeko (egun, %53koa da).

Proiektuari buruzko informazio gehiago 

PD1/PDL1 aurkako inmunoterapiak iraultza ekarri du biriketako minbizi ez-mikrozitikoaren tratamendura; izan ere, kimioterapiaren emaitzak hobetu ditu, toxizitate gutxiago izanaz, gainera. Zoritxarrez, ordea, tratamenduari erantzuten dioten gaixoen portzentajea txikia da, eta are gutxiagok izaten duten gaixotasuna kontrolatuta denbora-tarte luzean, eta gaixo horiek zehaztasunez identifikatu ahal izateko aurreikuspeneko biomarkatzailerik ez dago. 

David Escors doktorearen taldeak populazio linfozitarioen monitorizazio-sistema garatu du, fluxu zitometriaren bitartez, odol periferikoa erabilita kimioterapiarako aurreratuta dauden gaixoengan; inmunoterapiari zein gaixok erantzungo dion aurreikusten uzten du horrek.  Lehen lerroko gaixoengan inmunoterapia egitea duela gutxi onartu denez, proiektuaren asmoa da gaixoen profil linfozitarioak eta horren dinamika korrelazioan jartzea, testuinguru horretan tratamenduak duen eraginkortasunarekin, plasmako zitosina proinmunogenikoen azterketa eta terapia ezberdinek zelula inmunitarioetan eragindako kalte genotoxikoaren eragin posiblearen azterketa egitearekin batera, bigarren lerroan eraginkortasun txikiagoko kausa bezala.

Hugo Arasanz doktorearen proiektua osatzeko, in vitro azterketa mekanistikoak egingo dira, tratamenduaren aurreko erantzuna baldintzatzen duten elementuak ezagutu ahal izateko eta terapia horien aurreko erresistentzia nagusia lehengora dezaketen konbinazioak planteatzeko. 

• Emaitzak Gastroenterologyn zabaldu dituzte, Digestiboko espezialitatearen nazioarteko aldizkari nagusian.

Nafarroako Ospitale Guneko Digestio Zerbitzua estatuko entsegu kliniko multizentrikoaren buru izan da; entsegu horren  bitartez, kolon eta ondesteko polipo handiak erauztean ebakuntza ondoren gerta daitekeen odol-galera saihestu nahi da, operatutako gaixoen %3 eta %10 artekoek izaten duten konplikazio serio nagusia baita. Entsegua garatzeko lankidetza estuan aritu dira Navarrabiomed - Miguel Servet Fundazioko Entsegu Klinikoaren Plataformarekin eta Metodologia Unitatearekin. 

Azterketa horri esker ikusi da eraginkorra dela era horretako gaixoengan itxigailu profilatiko bat (klip hemostatikoak) jartzea prebentzio gisa, odol-galerarekin loturiko konplikazioak prebenitze aldera. Ebakuntza egindako gaixoen %57ari dagokionean, lesioak erabat ixtea lortu zen, partzialki itxi ziren %28ren kasuan, eta itxiera okerra egin zen %15eko kasuetan. Odol-galeraren tasa kontrol-taldean %12,1ekoa izan zen tratamendu-taldearen %5aren aurrean. Erabat ixtea lortutako gaixoengan tasa hori nabarmen jaitsi zen (%1,5).

Aurkikuntza horiek Gastroenterologyn zabaldu dituzte; hots, espezialitatean inpaktu gehien duen aldizkarian, eta Navarrabiomed-NOG eta IdisNaren produkzio zientifikoaren parte dira. Halaber, ahozko hainbat komunikaziotan ezagutzera eman dira emaitzak: Endoskopia Digestiboaren Espainiar Sozietatearen 2018ko Biltzar Nazionala (SEED), Endoskopiaren Europako Sozietatearen 2019ko Biltzarra (ESGE days) eta Patologia Digestiboaren Espainiar Sozietatearen 2019ko Biltzarra (SEPD- SED); azken horretan, Endoskopia Digestibo arloaren  ahozko komunikazio onenaren saria eskuratu zuen.

Orain arteko azterketek ez zuten adostasun zientifikorik edo ebidentzia argirik erakusten teknika horrek tamaina handiko polipoetan eta eskuin zein ezkerreko kolonean kokatutakoetan zuen inpaktuaren gainean. Probatutako teknika aitzindaria da, eta badirudi aldaketa ekarriko duela gaixoekin lan egiteko modura.

Eduardo Albéniz doktoreak, Digestio Zerbitzuko espezialistak eta Navarrabiomed-eko Endoskopia Digestiboaren Unitateko ikertzaile nagusiak, azterketa koordinatu du, eta bertan odol-galera geroratuaren arriskuko polipoak zituzten 235 gaixok hartu dute parte; hau da, ebakuntza ondorengo 15 egunera bitarteko odol-galera dutenek. Azterketaren berri nagusia da gaixoak artatzeko puntuazio-sistema bat erabili dela, odoljario geroratuaren arriskua gaixo bakoitzean aurreikusten duen sistema, eta, horrela, arrisku ertaina edo altua duten gaixoak hautatu dituzte. 

Lankidetza multizentrikoa

NOGez gain, beste 12 ospitale-zentrok parte hartu dute entseguan, eta zentro horiek 235 gaixo bildu zituzten 2016ko maiatzetik 2018ko abendura bitartean. Tartean, honako hauek aurkitzen dira: Mar Ospitalea, Hospital Universitari Mútua Terrassa, Gregorio Marañon Ospitalea, Santa Creu i Sant Pau Ospitalea, Juan Canalejo Ospitalea, Virgen Macarena Unibertsitate Ospitalea, Puerta de Hierro Unibertsitate Ospitalea, La Fe Unibertsitate Ospitalea, Ciudad Realeko Ospitale Orokorra, HM Montepríncipe Unibertsitate Ospitalea, Gastroenterologia Integraleko Klinika eta Logroñoko San Pedro Ospitalea. 

Entsegua Endoskopia Digestiboaren Espainiako Sozietatearen eta ST. Endoscopia (SureClip de Micro-Tech Endoscopy®, Nanjing, Txina) etxearen lankidetzarekin burutu da. Era berean, digestiboaren espezialitatean ikerketa sustatzeko Albeniz doktoreak garatzen dituen ikerketa-proiektuak "La Caixa" Banku Fundazioaren eta Nafarroako Kutxa Banku Fundazioaren areagotze-laguntzari esker egiten dira. 

Hurrengo ikerketak 

Taldea, egun, hainbat ikerketa osagarri abian jartzen aurkitzen da. “Entsegua medio, kostua-eraginkortasuna azterketa hasi dugu, neurri hori gaixoen zein azpitaldetan argi eta garbi adierazita dagoen jakiteko, eta, horrela, teknika eta eratorritako protokolo klinikoak NOGeko Digestiboaren Zerbitzuan ezarri ahal izateko”, azaldu du. 

Horrez gain, NOGeko eta Navarrabiomed-eko profesionalak beste bi azterketa aztertzen ari dira: bata ezkerreko kolonean polipoak dituzten gaixoentzat soilik (alde horretan odola galtzeko arrisku gutxiago izaten da eta ebidentziak ere eskasak dira gaur arte), eta bestea koagulazioaren aurkako botikekin tratamenduan daudenentzat bereziki. 

• Paper: Clip Closure After Resection of Large Colorectal Lesions With Substantial Risk of Bleeding.

Navarrabiomed beste urte batez batu da Nafarroa 2019ko Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Astetako ekintzetara. Dibulgazio zientifikoaren ekimena 2019ko azaroaren 7tik 16ra izanen da, eta hainbat ekintza eginen dira zientzia hiritarrei hurbiltzeko: hitzaldiak, lantegiak, ate irekiak eta ikuskizunak, besteak beste.

Aldi honetan hainbat ekintza programatu ditu Navarrabiomedek ikerketa biomedikoaren zentroko jarduna zabaltzeko:

• Azaroak 6, asteazkena, 16:30etan. Navarrabiomedeko Areto Nagusia. Ikasleei zuzendutako bisita (16-18 urte artekoak). Ezagutu lehen eskutik ikerketan lan egiteko jarraitu beharreko pausoak eta bisitatu ikerketa biomedikoaren zentro baten azpiegiturak. Edukiera mugatua: lekua gordetzeko deitu 848422201 telefonora edo idatzi aucarvar@navarra.es helbidera.
   
• Azaroak 7, osteguna, 17:30etan. Inaugurazioa Gaztelu Plazan. Gainerako entitateekin parte hartuko da inaugurazio ofizialean. Publiko guztiei zuzendutako ekintzak aire zabalean.
   
• Azaroak 12, asteartea, 18:30etan. Navarrabiomedeko Areto Nagusia. IBEAS Proiektuaren hitzaldia. Alzheimer Gaixotasunaren diagnostikoan aurrera egiteko ikerketa proiektua. Hizlaria: Maite Mendioroz doktorea, Neuroepigenetika Unitateko Ikertzaile Nagusia. Saioa Navarrabiomedeko Areto Nagusian eginen da. Irunlarrea Kalea, 3. Sarrera librea edukiera bete arte. 
   
• Azaroak 14 eta 15, osteguna eta ostirala, 11:00etan. Navarrabiomed. Navarrabiomedeko instalazioetara bisitak. Ikerketa biomedikorako laborategiak ezagutu. Garrantzitsua! Edukiera mugatua: lekua gordetzeko deitu 848422201 telefonora edo idatzi aucarvar@navarra.es helbidera.

Un grupo de investigadores de la Universidad Pública de Navarra (UPNA), Navarrabiomed y el Departamento de Educación del Gobierno de Navarra han tomado parte, a través de un proyecto de investigación financiado con 10.000 euros por el Departamento de Educación del Gobierno de Navarra, en la creación del primer Observatorio de Actividad Física de Niños de entre 3 y 6 años en la Comunidad Foral. En concreto, el grupo está formado por Alicia Alonso, Mikel Izquierdo y Alazne Antón (todos ellos, de la UPNA), Antonio García-Hermoso y Robinson Ramírez-Vélez (Navarrabiomed), además de Berta Villoslada y Berta Echavarri (CIP FP Lumbier- Departamento de Educación Gobierno de Navarra).

El objetivo del observatorio es favorecer el incremento en la práctica de actividad física del alumnado escolar, para que reduzcan el tiempo de uso de dispositivos con pantallas y descansen lo suficiente para su edad, ya que está demostrado que la adquisición de hábitos saludables en la infancia es crucial para la prevención de enfermedades cardiovasculares en un futuro. Para ello, se van realizar una serie de evaluaciones dirigidas a alumnado de centros educativos de Navarra (y sus familias) con el fin de evaluar su condición física y tiempos de descanso para, posteriormente, analizarlos con ellos en los colegios. Las evaluaciones comprenden pruebas físicas (test de salto a pies juntos, test de velocidad-agilidad), análisis de la composición corporal (mediciones de cintura, % grasa, e índice de masas corporal) y el uso de dispositivos electrónicos personales para medir intensidad de las actividades cotidianas realizadas y los tiempos de descanso y sueño. Además de ello, se va a estudiar la relación entre condición física y rendimiento académico.

El estudio va a comenzar en el colegio Santa María la Real - Maristas Pamplona en este mes de octubre, para continuar con el Colegio Público San Juan de la Cadena. El proyecto se completará con una formación específica y docente, en el CIP F.P. Lumbier. Sus 80 alumnos/as de los ciclos formativos de grado superior se formarán como evaluadores y todo ello, se integrará en el módulo “Valoración de la condición física e intervención en accidentes”.

Por otro lado, se involucrará al profesorado de los centros educativos en los procesos de medición con la finalidad de introducir en los colegios nuevas tendencias, metodologías y fórmulas para la evaluación de la salud del alumnado. “Sus resultados podrían ayudar a entender las posibles ganancias de peso y los perores resultados escolares en escolares con bajos nivel de actividad física”, aseguran los autores del estudio.

La infancia, período crítico para adoptar hábitos saludables 

Tal y como explican los investigadores, “la primera infancia es un período crítico para el desarrollo físico, social y cognitivo y para establecer patrones de comportamiento saludables, que pueden persistir en la infancia y en la edad adulta”. Los estudios constatan que “la participación regular en actividades físicas en niños en edad preescolar es vital para el crecimiento y desarrollo normal, proporcionando beneficios inmediatos y a largo plazo para el bienestar físico y psicológico”, concretan. “Sin embargo, la evidencia para este grupo de edad sigue siendo relativamente pequeña en comparación con la existente en población de niños y adolescentes (6-17 años)”, explican.

En este sentido, cabe destacar que, recientemente, la Organización Mundial de la Salud (OMS) ha publicado las recomendaciones de actividad física, conducta sedentaria (tiempo de pantalla) y sueño en población preescolar menor a 5 años. Concretamente, en niños y niñas de 3 a 5 años, se recomienda realizar al menos 180 minutos de actividad física, de los cuales 60 minutos deben ser de intensidad moderada a vigorosa. “Sin embargo, a pesar de los beneficios saludables de la práctica regular de actividad física anteriormente comentados, muchos niños en edad preescolar no cumplen con las recomendaciones al respecto”, aseguran los autores del estudio, y precisamente, el observatorio va en consonancia de ofrecer mejores resultados en estas materias.

El bioquímico Jaime Ibarrola Ulzurrun (Pamplona, 1991) ha demostrado, por primera vez, la implicación de una hormona en el desarrollo del prolapso de la válvula mitral, una enfermedad de las válvulas del corazón que causa insuficiencia cardiaca, y el efecto beneficioso del uso de una serie de fármacos que bloquean los efectos de aquella. “El tratamiento con los fármacos conocidos como antagonistas del receptor mineralocorticoide o ARMs emerge como una opción prometedora para reducir el remodelado de la válvula mitral en esta enfermedad, para la que la única solución actualmente es la intervención quirúrgica”, afirma el autor de esta investigación, con la que se ha doctorado en la Universidad Pública de Navarra (UPNA).

La válvula mitral separa las dos cámaras (aurícula y ventrículo) del lado izquierdo del corazón. En un prolapso de la válvula mitral, las valvas de la válvula sobresalen (prolapsan) dentro de la aurícula izquierda, durante la contracción del corazón. En ocasiones, el prolapso de la válvula mitral provoca que se pierda sangre hacia el atrio del ventrículo, lo que se denomina insuficiencia valvular mitral. En la mayor parte de los casos, el prolapso de la válvula mitral, una de las enfermedades de las válvulas cardiacas más comunes al afectar a más de 176 millones de personas en el mundo, no pone en riesgo la vida y no necesita tratamiento ni cambios en el estilo de vida. Sin embargo, algunas personas requieren tratamiento. “A día de hoy, no existe ningún tratamiento farmacológico y la única solución disponible es la intervención quirúrgica”, apunta Jaime Ibarrola, cuya tesis doctoral fue dirigida por Natalia López Andrés, investigadora principal de la Unidad de Cardiología Traslacional de Navarrabiomed (centro mixto de investigación biomédica de la UPNA y el Gobierno de Navarra).

Nuevas dianas terapéuticas

La investigación obedece a la necesidad de estudiar “nuevos mecanismos y nuevas dianas terapéuticas, encaminadas a la búsqueda de nuevos tratamientos farmacológicos para esta enfermedad”. “Los mineralocorticoides son unas hormonas secretadas por el organismo, de las que la principal y más potente es la aldosterona. Esta vía de la Aldosterona/Receptor Mineralocorticoide o Aldo/RM promueve la fibrosis cardíaca. Además, una gran cantidad de estudios han demostrado la implicación de esta vía en numerosas patologías cardiacas. En la actualidad, los fármacos ARMs bloquean los efectos de dicha vía e importantes estudios clínicos han mostrado que también mejoran la función del corazón mediante la disminución de la fibrosis cardiaca”, describe Jaime Ibarrola, quien pudo realizar su investigación gracias a las ayudas predoctorales de la UPNA y a los fondos de un proyecto europeo.

Su hipótesis de trabajo consistió en que la vía Aldo/RM podría jugar “un papel en el desarrollo del prolapso de la válvula mitral, modulando la activación y diferenciación celular”. “Además, actuar sobre la vía de la Aldo/RM podría ser una nueva diana terapéutica en esta dolencia y el bloqueo de esta vía con los fármacos ARMs podría prevenir las alteraciones de la válvula mitral asociadas con esta enfermedad. Los resultados demostraron, por primera vez, la implicación de la vía Aldo/MR en el desarrollo de la citada enfermedad y el efecto beneficioso del uso de estos fármacos”, concluye el investigador, cuya tesis doctoral ha sido calificada con sobresaliente “cum laude”.

Breve currículum

Antes de doctorarse en la UPNA, Jaime Ibarrola cursó sucesivamente en la Universidad de Navarra el grado en Bioquímica y el Máster en Investigación Biomédica. En la actualidad, trabaja como investigador posdoctoral en el Instituto de Investigación de Cardiología Molecular de la Universidad Tufts, en Boston (Estados Unidos).

Durante la realización de su tesis doctoral, Jaime Ibarrola completó dos estancias, como investigador, en el Centro de Investigación Cordeliers de la Universidad de La Sorbona, en París (Francia). Además, los resultados de su tesis han sido dados a conocer en ocho congresos internacionales celebrados en Alemania, España, Francia e Irlanda. Además, es autor de una decena de artículos de investigación publicados en revistas científicas internacionales.

Mutua Navarrak Lanean Osasuna Sustatzeko Sari Urdina sustatzen du Nafarroako Gobernuaren, Nafarroako Enpresarien Konfederazioaren (NEK-CEN), Langileen Batasun Orokorraren (UGT) eta Pertsonen Zuzendaritza eta Garapeneko Nafarroako Espainiar Elkartearen (AEDIPE) lankidetzarekin. Urtarrilaren 24an (osteguna),  Sari Urdina banatzeko hamaikagarren ekitaldia egin zen CENen egoitzan, eta Navarrabiomed-Miguel Servet Fundazioak eta beste 15 enpresa nafarrak saria jaso zuten osasunarekiko duten konpromisoarengatik, balio estrategiko gisa hartuta.

Sari nagusia Dana Automocionek eskuratu zuen, Nafarroako enpresarik "urdinenaren" saria. Sari Urdinak 2019an, plantillan, osasunaren kultura eta ongizatea sortzera ekarpen gehien egindako erakundea saritzen du. 

Era berean, beste 14 zigilu urdin banatu zitzaizkien honako erakunde eta enpresa hauei: 3P Biopharmaceuticals, Nafarroako Industriaren Elkartea (AIN), Nafarroako Rural Kutxa, Conor Sports, Nafarroako Industria Fundazioa (FIN), Miguel Servet Fundazioa – Navarrabiomed, Fromageries Bel España taldea, Gesinor, Huntsman Advanced Materials, Nafarroako Foruzaingoa, Smurfit Kappa Navarra (Cordovillako instalazioa), Turbo Motor Inyección, Nafarroako Garraiolarien Elkartea (Tradisna) eta Urtasun Elikadura Teknologia. 

Marisol Fragoso, Navarrabiomed-eko kudeaketako zuzendaria, saria jasotzera joan zen zentroko Laneko Arriskuen Prebentzioko teknikari Marta Verarekin batera. “Enpresan osasuna sustatzea lehentasuna da ezbairik gabe, eta zigilu urdina eskuratzeak arlo horretan aurrera egitera bultzatzen gaitu, talde osoaren osasuna eta ongizatea sustatzearren”, adierazi zuen Marisol Fragosok. 

Navarrabiomed, centro mixto de investigación biomédica del Gobierno de Navarra y de la Universidad Pública de Navarra, acoge esta semana una escuela de verano en el área de bioinformática “STATegra Summer School on NGS and Data Integration”, organizada por la Unidad de Bioinformática Traslacional del centro.

Los recientes avances en secuenciación genómica y su multitud de aplicaciones en investigación básica y médica generan diariamente una cantidad de datos sin precedentes pero con un enorme valor añadido para el diagnóstico y tratamiento de enfermedades. En este contexto, la bioinformática vela por el adecuado procesado de la información y la correcta explotación de los datos asegurando el cumplimiento de la protección de datos y los estándares bioéticos en investigación.

El encuentro pretende proveer a jóvenes que están iniciando su carrera investigadora de herramientas que les permitan adquirir los conocimientos necesarios para integrar, de forma óptima, los distintos tipos de datos e información generados en ciencia básica y clínica. En el curso se enseñan protocolos para analizar diversos tipos de datos biológicos y métodos para el estudio integrado de los mismos. Además durante las sesiones, la faceta multidisplicinar de los participantes se aprovecha para la realización de trabajos colaborativos que requieren diversos perfiles profesionales como biólogos, bioquímicos, farmacéuticos, informáticos o matemáticos, entre otros.

Destaca de forma especial la participación de los siguientes ponentes: Ricardo N. Ramírez del Harvard Medical School, EE.UU; Jesper Tegnér de la Universidad KAUST, Arabia Saudita; Sonia Tarazona del Centro de Investigación Príncipe Felipe, Valencia; Narsis Kiani del Instituto Karolinska, Suecia y Vincenzo Lagani de la Ilia State University, Georgia.

El organizador de la escuela de verano, David Gómez-Cabrero, responsable de la Unidad de Bioinformática Traslacional, recalca la importancia de este tipo de eventos. “A través de estos cursos intensivos, con horarios de más de doce horas al día, los asistentes pueden conocer a lo largo de una semana las últimas herramientas en su ámbito de investigación en un ambiente multidisciplinar más allá de las aulas y los laboratorios y con figuras de referencia internacional”.

Unidad de Bioinformática Traslacional

El equipo de Bioinformática Traslacional de Navarrabiomed aborda proyectos de investigación con un enfoque traslacional con el objetivo de dar respuesta a los actuales desafíos en el ámbito médico. Destacan de forma especial las iniciativas NAGEN 1000 y PHARMANAGEN, proyectos de genómica y farmacogenética respectivamente y que están financiados por el Departamento de Desarrollo Económico - Dirección General de Industria, Energía e Innovación del Gobierno de Navarra en el marco de la Estrategia de Especialización Inteligente S3.

La Unidad cuenta con colaboraciones permanentes con centros nacionales como CNAG-CRG y Fundación Progreso y Salud y a nivel internacional con Karolinska Institutet, King's College London y King Abdullah University of Science and Technology (KAUST).

Enrique Santamaría eta Joaquín Fernández-Irigoyen  Navarrabiomed bio-medikuntza ikerketa-zentroko Proteomika Unitateko ikertzaileek “Current Proteomic Approaches Applied to Brain Function / Burmuin-funtzioari aplikatutako hurbilketa proteomikoak” zientzia argitarapenaren edizioa koordinatu dute. Lana Springer-Nature argitaletxe entzutetsuak Neuromethods bildumaren baitan argitaratu du.

Liburua, neuro-endekapen gaixotasunen eta gaixotasun psikiatrikoen eboluzioan zehar proteinen paperari buruzko ezagutza hobetzera bideratutako 20 protokolo estandarizatutan egituratuta dago.

Egileak, IdiSNA Nafarroako Osasun Ikerketa Institutu eta ProteoRed-ISCIII plataforma nazionalari uztartuak egonik, garuneko proteomen kuantifikazio masiboa, aldaketa postradukzionalen monitorizazioa, organulu neuronalen isolamendua eta karakterizazioa eta datu omikoak integratzea ahalbidetzen duten tresna bio-informatikoen ezarpena posible egiten duten metodologien laburpen bat eskaintzen dute. Funtsezko gida da, bai neuro-proteomikaren eremuan sartu nahi duten ikasleentzat, bai neuro-zientzietan masa-espektrometriaren aplikazioei buruz ezagutza handitu nahi duten ikertzaileentzat.

Argitalpenaren garapenean Espainian, Suitzan, Frantzian, Danimarkan, Portugalen, Alemanian, Indian, Estatu Batuetan eta Brasilen kokatutako ikerketa-laborategietatik etorritako 75 ikertzailek parte hartu dute. Hauetako askok Navarrabiomed-eko Proteomika Unitatearekin maiztasunez kolaboratzen dute “The Human Brain Proteome Project (HBPP)” nazioarteko ekimenaren baitan. 

HBPP proiektua Human Proteome Organization (HUPO) erakundeak babesten du eta bere helburua garapen eta zahartze-maila ezberdinetan eta egoera patologikoetan giza garuna osatzen duten proteinen karakterizazio osoa egitea da.