Noticias

Navarrabiomedeko Kudeaketa Unitateak gaur ostirala, irailak 3, argitaratu ditu doktoratu aurreko eta doktoratu ondorengo Navarrabiomed 2021 laguntzak esleitzeko proposamena eta deialdi bakoitzerako ebaluatutako hautagaien azken puntuazioak: doktoratu aurreko laguntza eta doktoratu ondorengo laguntza. Jarraian kontsulta eta deskarga dezakezu dagokion dokumentazioa.

• Jarduera Fisikoari buruzko lehen Behatokiaren emaitzak dira. Nafarroako Gobernuak finantzatu du proiektua, eta NUPek, Navarrabiomedek eta Hezkuntza Departamentuak hartu dute parte 

3 eta 6 urte bitarteko Haurren Jarduera Fisikoari buruzko Behatokiak, 2019an Nafarroan abian jarritakoak, bere ikerketaren lehen emaitzak eman ditu ezagutzera. Ikertzaileen arabera, ikasleen % 95ek ikastetxeetan egiten diren motrizitate-eskolekin “asko” gozatzen duen arren, “datu garrantzitsuetako bat da haurren % 45ek bakarrik egiten duela jarduera fisikoa bi edo hiru orduz larunbatetan eta igandeetan, eta % 15ek betetzen dituela 5 urtetik beherakoentzako gomendioak, alegia, egunean 180 minutuz jarduera fisikoa egiteari buruzkoak”. 

Halaber, ikerketaren egileek adierazi dutenez, “haurren % 96k betetzen dituzte gehienez ere bi ordutan pantaila digitalen eraginpean egoteko denbora mugatzen duten gomendioak, eta %82k denbora gutxi edo batere ez dute ematen eserita, eta, beraz, sedentarismo-arriskua minimizatzen dute”. 

Nafarroako Foru Komunitateko 3 eta 6 urte bitarteko adingabeen Jarduera Fisikoari buruzko Behatokia Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Sailak finantzatutako ikerketa-proiektu bat da, eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko (NUP) Ariketa Fisikoa, Osasuna eta Bizi Kalitatea (E-FIT) taldeko eta Nafarroako Ikerketa Biomedikoaren Zentroko ikertzaileek parte hartzen dute. Alicia Alonsok (NUP), Mikel Izquierdok eta Robinson Ramírez-Vélezek (NUP-Navarrabiomed) eta Antonio García-Hermosok (Navarrabiomed) zuzendu dute proiektua.

Konfinamenduaren ondorioak

COVID-19ak eragindako konfinamendu fasean jasotako datuek erakusten dute ebaluatutako ikasleen % 91k nolabaiteko jarduera fisikoa egin zuela. “Nahiz eta % 11k bakarrik egin duen 60 minutu baino gehiago egunean, garrantzitsua da esatea parte-hartzaileen % 65ek jardueraren bat egin duela astean 4 egunetik 7 egunera bitartean”. Familien % 3k adierazi zuten konfinamenduan seme-alabek ez zutela inolako jarduera fisikorik egin. 

Bestalde, bizi izandako egoeraren ondorio gisa, haurren % 8k beldurra zioten 1. fasearen hasieran kalean jolas egiteari eta paseatzeari, etxean 45 egunez konfinatuta egon eta gero. Denbora horretan egindako jarduera fisikoen artean, nabarmentzekoak dira etxeetara, terrazetara eta lorategietara egokitutako jokoak eta kirolak; haurrentzako dantzak eta koreografiak; adibidez, “Zumba Kids”, gorputz-hezkuntzako eta psikomotrizitateko irakasleek bultzatuak, batez ere. Horrek adierazten du “profesional horiek garrantzi handia dutela ohitura osasungarriak eta herritarren bizi-kalitatea txikitatik sustatzeko”. 

300 adingabe eta 500 guraso

Behatokiaren helburua eskolako ikasleek jarduera fisiko gehiago egin dezaten laguntzea da, denbora gutxiago egon daitezen pantailadun gailuak erabiltzen eta beren adinerako behar adina atseden har dezaten; izan ere, frogatuta dago haurtzaroan ohitura osasungarriak izatea funtsezkoa dela etorkizunean gaixotasun kardiobaskularrak prebenitzeko. 

2019/2020 ikasturtean, Santa María La Real (Maristas), San Juan de la Cadena eta La Compasión Escolapios ikastetxeetako 300 haurrek baino gehiagok eta 500 gurasok baino gehiagok hartu dute parte. Datorren ikasturtean, beste zenbait ikastetxek, hala nola Mendillorriko El Lago ikastetxeak hartuko dute parte Behatokiaren 2. fasean. 

Proiektua osatzeko, irakaskuntzako prestakuntza espezifikoa egin da CIP F.P. Lumbier-en, non Gorputz- eta Kirol-ekintzako Familiako Goi-mailako prestakuntza zikloetako 80 ikaslek ebaluatzaile izateko prestakuntza jaso baitute. 

Familiek osasun-emaitzak kontsulta ditzakete uztailean martxan jarritako plataforma digitalean. Plataforma horrek ikasleen egoera fisikoari eta ohitura osasungarriei buruzko informazioa ematen du. Ikertzaileek diotenez, hauek dira balio gomendatuak adin-tarte bakoitzerako: gorputz-osaera (pisua eta altuera), erresistentzia kardiobaskularra, beso eta hanketako indar muskularra, bai eta abiadura eta bizkortasuna ere, “egoera fisiko osasungarria izateko eta etorkizuneko arrisku kardiobaskularrak gutxitzeko funtsezko alderdiak”. 

Ikertzaileek azaldu duten bezala, "haurtzaroaren lehenbiziko etapa aldi kritikoa da garapen fisiko, sozial eta kognitiborako eta portaera-eredu osasungarriak ezartzeko, haurtzaroan eta helduaroan iraun baitezakete". Ildo horretan, nabarmendu beharra dago Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) 5 urtetik beherako haurren jarduera fisikoari, jokabide sedentarioari (pantaila denbora) eta loaldiari buruzko gomendioak argitaratu dituela berriki. Zehazki, 3 eta 5 urte bitarteko haurren kasuan, gutxienez 180 minutuko jarduera fisikoa egitea gomendatzen du, eta horietako 60 minutuk intentsitate ertainekoak edo bizikoak izan behar dute. 

• Investigadores del Cima Universidad de Navarra, del Complejo Hospitalario de Navarra y de Navarrabiomed presentan a la calprotectina como un marcador de la evolución de la enfermedad

La enfermedad arterial periférica (EAP) es una patología que tiene una alta prevalencia en nuestro entorno. Está asociada a un alto riesgo de sufrir distintos eventos cardiovasculares, como infarto de miocardio, ictus o isquemia (falta de riego sanguíneo) en las extremidades inferiores, lo que implica una mala calidad de vida del enfermo y un coste socioeconómico elevado para el sistema sanitario. Además, en cuadros graves puede desencadenar la muerte del paciente.

Investigadores del Cima Universidad de Navarra, del Complejo Hospitalario de Navarra y de Navarrabiomed han identificado una proteína que predice el riesgo de amputación en las extremidades de estos pacientes. Su detección temprana ayudará a implantar tratamientos que frenen la evolución de la enfermedad.

El trabajo, realizado en el marco del Instituto de Investigación Sanitaria de Navarra (IdiSNA), se ha centrado en el análisis sanguíneo de 100 personas sanas y de 310 pacientes con cuadros de menor y mayor gravedad de EAP. “En concreto, hemos estudiado el contenido de las vesículas extracelulares de la sangre, unas esferas lipídicas que liberan todas las células de nuestro organismo. Estas vesículas aumentan en estados patológicos y portan ácidos nucleicos y proteínas de las células de origen”, explica la Dra. Carmen Roncal, investigadora del Programa de Enfermedades Cardiovasculares del Cima, miembro del CIBERCV y codirectora del trabajo.

Tecnología “ómica”

Gracias al desarrollo de las tecnologías “ómicas”, los investigadores del Cima desarrollaron un procedimiento para analizar los ácidos nucleicos presentes en las vesículas extracelulares. “Aplicamos técnicas de secuenciación de última generación (NGS, por sus siglas en inglés), que nos permitieron estudiar el ácido ribonucleico (ARN) mensajero contenido en las vesículas extracelulares. Se trata del material genético que codifica las secuencias de las proteínas que van a liberarse en el organismo”.

Tras aplicar un análisis bioinformático, realizado por el grupo del Dr. David Gómez-Cabrero en la Unidad de Bioinformática Traslacional de Navarrabiomed, los investigadores identificaron 15 genes expresados de manera diferencial en las vesículas extracelulares. “Al correlacionar con el cuadro clínico de los pacientes confirmamos que los enfermos con isquemia crítica presentan niveles elevados de calprotectina. Además, esta molécula se asocia con una mayor probabilidad de sufrir amputación, lo que a su vez aumenta el riesgo de mortalidad”, apunta la investigadora del Cima. Los resultados se han publicado en la revista científica Journal of Extracellular Vesicles.

Los investigadores sugieren que las vesículas extracelulares son una fuente para encontrar nuevos biomarcadores en la enfermedad arterial periférica. “A nivel experimental su contenido proporciona mucha información sobre las células de origen y sobre cómo se relacionan con otras células. El desarrollo tecnológico facilitará que este análisis pueda implantarse de manera rutinaria en la actividad clínica en el futuro”, concluye la Dra. Roncal.

Referencia bibliográfica:

• J Extracell Vesicles . 2020 Feb 19;9(1):1729646.

• Elkarteak %65 handitu 2015etik du urtero ikerketan egiten duen inbertsioa
   

SARAY Bularreko Minbiziaren Nafarroako Elkarteak 75.000 euro bildu zituen 20109ko urriaren 27an Iruñean egindako lasterketa solidarioan, eta 46.970 euro Navarrabiomedeko bi ikerketatara bideratuko ditu, bularreko minbizi metastasikoaren ingurukoak.

Proiektuetako bat minbizi mota horretako biopsia likidoan oinarritzen da, Natalia Ramírez Huertoren gidaritzapean, Navarrabiomedeko Onkohematologia Unitateko ikertzaile nagusia. Bigarren urtez finantzatuko du SARAYk proiektu horren garapena, eta, guztira, 24.970 euro bideratuko ditu. Bestalde, Imanol Arozarena Martinicorenarenak, zentroko Seinaleztapena Minbizian Unitateko ikertzaile nagusiak, 22.000 euro jasoko ditu, eta bere proiektuak terapia berriak garatzea du helburu, tumore horien garuneko eta hezurretako metastasiak tratatzen lagunduko dutenak. Gainerako funtsak Chronos Hope proiektuan lan egiten duen Solti fundaziorako erabiliko dira.

SARAYk iragan ekainaren 25ean hartu zuen dirua bideratzeko erabakia, elkartea osatzen duten 725 emakumeen arteko batzar presentzial eta telematikoan. Ekitaldi hori hiru hilabete atzeratu behar izan zen COVID-19 zela eta. Taldeak urtero erakusten du ikerketa zientifikoarekiko konpromisoa, eta horren adierazgarri da hura bultzatzeko urtero egiten duen inbertsioa, pixkanaka hazi dena. 2015az geroztik % 65 handitu da ikerketa onkologikorako finantzaketa.
 

• Navarraviomedek izena eman du jada unibertsitate, teknologia eta ikerketa zentroekin batera

Hamar erakundek eman dute izena dagoeneko Nafarroako I+G+B Sistemaren (SINAI) exekuzio-eragile gisa, besteak beste, unibertsitateak, zentro teknologikoak eta ikerketa-zentroak.

Zehazki hauek akreditatu dira: Nafarroako Unibertsitate Publikoa, Nafarroako Unibertsitatea, Navarrabiomed, Lurederra teknologia zentroa, Energia Berriztagarrien Zentro Nazionala (CENER), Teknologia eta Elikadura Osasunaren Zentro Nazionala (CNTA), Nafarroako Industria Elkartea (AIN), eta ADItech, koorinatzaile bezala jardunen dena. 

Horrez gain, Nafarroako Garuneko Lesioen Elkartea (ADACEN) akreditatu da entitate singular bezala, zientzia zabaltzeko eta dibulgatzeko jardueretara, eta I+G sustatzeko ekintzetara bideratua. Halaber, Stirling Zentroak izena emandu I+G+B enpresa unitate bezala. Figura berri horrekin Nafarroako Gobernuak ahalbidetu du SINAIk enpresak hartzea sistemaren exekuzio-eragile bezala. 

Gainera, datozen egunetan IdiSNA, Naitec eta CIMA zentroen akreditazioa osatuko da. 

Bestalde, entitateek eskuragarri dituzte jada eragile akreditatu bezala identifikatuko dituen zigilua. Bakoitzaren logotipoari gehitu ahalko diote datozen asteetan. 

Saioa Mendaza Lainezek, Navarrabiomed - IdiSNAko Minbiziaren Patologia Molekularreko Unitateko doktoretza aurreko ikertzaileak, bere doktoretza tesia aurkeztuko du Nafarroako Unibertsitate Publikoaren eskutik datorren ekainaren 30ean, asteartearekin, 11:30etan, bideokonferentzia bidez Navarrabiomeden (lehendik baimena dutenak joanen dira soilik).

Approaching the epigenome of triple-negative breast cancer to identify new biomarkers da tesiaren izenburua, eta Navarrabiomeden egin da David Guerrero Setas eta Esperanza Martín Sánchez doktoreen zuzendaritzapean.

Bularreko minbizia mundu osoan emakumeek duten neoplasia ohikoena da, eta sexu horretan minbiziak eragindako lehenengo heriotza-arrazoia. Ikerketak bularreko minbizi hirukoitz negatiboa (BMHN) aztertu du. Azpimota horrek, gainerakoek ez bezala, ez du tratamendu zuzentzailerik, eta horrek ondorio oldarkorragoak ditu hura jasaten duten pertsonengan. Hori dela eta, gaur egun ezinbestekoa da gaixotasun horretarako biomarkatzaile eta jomuga terapeutiko berriak bilatzea.

Aldaketa epigenetikoek tumorigenesian eragina dutenez, tesi honen helburua izan da minbizi mota horretako DNAren metilazioa eta histonen azetilazioa ezaugarritzea. Horren bidez, diagnostikorako eta pronostikorako modu berriak identifikatu nahi izan dira, baita helmuga jakina duten farmakoen xedea aldatzea ere.

Ezaugarritze horren emaitzen arabera, eredu epigenetikoa bularreko minbizi hirukoitz negatiboan aldatzen dela ondorioztatu ahal izan da, bular-sare ez-neoplasikoan ez bezala. Are gehiago, bi aldaketa epigenetiko espezifiko atzeman dira, pronostiko okerragoko biomarkatzaile potentzial bezala: H4K5 histonaren azetilazioa eta ADAM12 genearen hipometilazioa. Gene hori ere minbizi horren aurkako jomuga terapeutikoa izan daiteke.

Halaber, DNAren metilazioan oinarritutako forma berri bat identifikatu da diagnostikorako. Azkenik, H4K6 azetilazioak lerro zelular ez-neoplasikoetan eta BMHNak erregulatzen dituzten geneen prozesu biologikoak deskribatu dira.

Egindako lanaren ondorioz, hiru zientzia argitalpen egin dira, eta European Association for Cancer Researchen bi biltzarretan zabaldu da; bata, Manchesterren, 2017an, eta, bestea, Amsterdamen, 2018an.

Tesia garatzeko Saioa Mendazak bi beka jaso ditu: Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikertzaileak prestatzeko laguntzak, doktore-tesiak egiteko, eta Nafarroako Kutxa Fundazioko bikaintasun beka, University of Massachussets Medical School-en (AEB) egonaldi bat egiteko.

• Foru Gobernuak 1,1 milioirekin zortzi ikerketa proiektu finantzatu ditu, eta horiei Carlos III.a Osasun Institutuaren funtsak jaso dituzten Nafarroako bi ekimen gehitu behar zaizkie

Maria Chivite Nafarroako Lehendakariak Foru Komunitateko ikerketa zentro eta institutuak COVID-19ren ondorioak arintzen lagunduko duten alternatibak bilatzeko egiten ari diren "lan ona" aitortu du. Nafarroan 515 eta Espainia osoan, 27.000 hildako baino gehiago eragin dituen gaixotasunari  aurre egiteko funts publikoekin finantzatutako ikerketa horiek zuzentzen dituzten hamar bat ikertzailerekin bildu da gaur goizean.

Topaketan baita ere parte hartu dute Osasun kontseilari Santos Indurainek eta Unibertsitate, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitaleko kontseilari Juan Cruz Cigudosak. Bertan, zuzenean jakin ahal izan dute COVI+D Nafarroa Funtsaren laguntzak jaso dituzten proiektuen ikerketaren helburua. Foru Exekutiboak sortu zuen gai horretan ikerketak bultzatzeko asmoarekin, eta maiatzean 1,1, milioi euroko laguntza eman zien Carlos III. Osasun Institutuaren balorazio positiboa izandako zortzi proiekturi. Horrez gain, institutuak Nafarroako beste bi ikerketari 232.000 euroko finantzaketa eman die zuzenean.

Chivitek foroa aprobetxatu nahi izan du Foru Gobernuak berrikuntzarekin eta ikerketarekin duen konpromisoa gogorarazteko, “garapen ekonomiko eta sozialaren eredu gisa”; horretarako, laguntza hauek ez ezik, I+G+b Talka Plana ere atera du, pasa den astean aurkeztu zuena, eta Nafarroa Suspertu 2020-2023 Plana ere bai, azpiegitura teknologikoak hobetzeaz eta eskualdez gaindiko lankidetza sustatzeaz gain. “Nafarroa biomedikuntza arloan liderra izatea nahi dugu, hori gauzatzeko talentua eta gaitasuna ditugulako. Lantzen ari garen arlo estrategikoetako bat da. Ezagutza eta ikerketa transferitzeko gai izan behar dugu garapen industriala eta teknologikoa errazteko”, baieztatu du. Gainera, Nafarroa "I+G+b arloko mapan erreferente" bilakatuko denaren konfiantza du.

Horretarako, Lehendakariak adierazi du Foru Gobernuaren helburua "inbertsioa gehitzen joatea dela, hazkunde-eredurako zutabe gogorrak ezarriaz”. Modu horretan, prestatuta egongo lirateke COVID-19a bezalako etorkizuneko erronkei aurre egiteko.

Lehendakariak gizartearen babesa erakutsi dio ikerketa-lan horri; izan ere, “jakin badaki koronabirusa aztertzen ari zaretenok zer-nolako presioa duzuen, txertoak, tratamenduak eta gure gizartean inpaktu izugarria sortu duen birusaren efektuak arindu ditzaketen bestelako alderdiak lortzeko itxaropen handia dagoelako”. Chivitek ikerketa-lanaren “garaiekiko, zorroztasunekiko eta zehaztasunekiko” errespetua eskatu du; era berean, horren bidez “informazio egiazkoa eta pedagogikoa” sustatzea eskatu du, gizartean oro har, gezurrak eta desinformazioa saihesteko.

Hamar proiektu

Lehendakariarekin batera, Berrikuntzako zuzendari nagusia den Rosario Martinez izan da hitzorduan. Halaber, funts publikoekin finantzaturiko hamar proiektutako ikertzaileek hartu dute parte, tartean honako hauek: Luis Martínez de Morentin, Fermín Mallor Giménez, Borja Sáez Ochoa, Natalia Ramírez Huerto, Jacinto López Sagaseta, Pablo Sarobe Ugarriza, Patricia Fanlo Mateo, David Escors Murugarren, Jesús Castilla Catalán eta Leyre Ruete Ibarrola, Beatriz Lacruz Escaladaren ordezkari gisa. Ordezkaritza horrekin batera proiektuak garatzen ari diren ikerketa-zentro ezberdinetako arduradunak ere bildu dira. Ildo horretan, bertan izan dira Nafarroako Osasun Ikerketa Institutuko (IdiSNA) zuzendari zientifikoa, Mª Rosario Luquin; Lurederra Fundazioaren zuzendaria, Claudio Fernández; eta Navarrabiomed-eko zuzendaria, Íñigo Lasa Uzcudun.

Hamar ikerketaren arduradunek beren lan-ildoen berri eman dute; hala nola, txerto posibleen azterketa eta botika jakin batzuen erabilera, baliabideen kudeaketa, prebentziorako neurrien eta produktuen garapena edo intzidentziaren analisia, betiere, kontuan hartuta ezaugarri soziodemografikoak eta bestelako baldintzak.

COVI+D Funtseko laguntzen deialdiaren bitartez, Foru Exekutiboaren asmoa da Nafarroako berrikuntza sustatzea eta estatu-mailan proiektatzea. Horrez gain, talentu zientifikoa sartu nahi du, laguntza horietan langileak kontratatzeko gastuak ere sartzen dira-eta.

• Azken asteetan COVID-19 gaixotasunagatiko osasun-arretan soilik jardun duten Osasunbideko profesionalek EGALURG proiektuaren jarduerari ekin diote berriro, Navarrabiomedek antolatutako online topaketa batekin
   

EGALURG mugaz gaindiko lankidetza sarearen bideokonferentzia bidezko lehen topaketa antolatu zuen atzo Nafarroak, eta helburua da Frantziako, Andorrako eta Espainiako Pirinioetako isurialdeko eskualde guztietan larrialdi eta hondamendi egoeretan sarbidea eta osasun laguntza bermatzea, baldintza berdinetan.

Osasunbideako larrialdietako profesionalak Okzitaniako, Akitania Berriko eta Kataluniako adituekin elkarlanean arituko dira. Navarrabiomedek, EGALURG sareko kidea, profesional horien arteko lotura erraztu du.

Toulouseko Unibertsitate Ospitalea da EGALURG sarearen buru, eta bertan bazkide bezala parte hartzen dute, Navarrabiomedek ez ezik, Baionako Ospitaleak eta Kataluniako Larrialdi Medikoen Zerbitzuak. Sare hori Interreg V-A Espainia-Frantzia-Andorra (POCTEFA 2014-2020) Europako Programaren barruan garatzen da. Ofizialki, iazko azaroan hasi zen, eta 30 hilabeteko iraupena izanen du guztira. Oraingoz, kideen arteko bilera antolatu dira: lehenengoa abenduaren 19an Toulousen; bigarrena, atzo, modu telematikoan, deseskalatzearen nazioko planaren arautegia betez. 

EGALURG partzuergoak Pirinioetako eremuko laguntza medikoa hobetzeko lan eginen du, maila juridiko edota administratiboan mugak oztopo bat izan ez daitezen, eta eskualdeen arteko osasun koordinazioa sustatuko da. Ekimenak arreta berezia jartzen du geografikoki isolatuta dauden eta hondamendi edo larrialdi egoera bizi duten biztanleei eskaintzen zaien arretan.

Laguntza hori hobetzeko, EGALURGek pazienteei arreta eskaintzeko protokoloak harmonizatzen lan eginen du hurrengo hilabeteetan, gailu medikoak kudeatzeko eta aurrea hartzeko. Halaber, tresna berritzaileak garatuko dira osasun laguntzaren eraginkortasuna handitzeko, sistema ezberdinak eta hizkuntza aniztasuna oztopo izan ez daitezen. Alde horretatik, herrialde bakoitzean erregistroak sortuko dira, ebaluazioa eta ikerketa ahalbidetzen dituen plataforma informatikoarekin, datu epidemiologikoetan oinarritutakoa.

EGALURG Nafarroan

Nafarroako taldeak datu base bat garatuko eta ezarriko du, traumatismo larrien ezaugarriak eta mugaz gaindiko baliabide eraginkor komunak biltzen dituena. Horrez gain, Europako sarearen komunikazio jarduna kudeatuko du, hainbat jarduera garatuz, eta partaide diren eremuetako eragileak koordinatuko ditu.

COVID-19 gaixotasunak eragindako egoeraren aurrean, EGALURGek aurrez aurreko zenbait ekitaldi eta prestakuntza atzeratu ditu, profesionalen arteko lankidetza hobea bermatzeko eta gaitzeko. Taldeak uste du simulazio-ekitaldiak eta egonaldiak antolatu ahal izango direla datorren urtean. “Simulazioa funtsezkoa da osasun-langileek larrialdi edota hondamendi egoeren antzeko testuingurua duten espazioetan entrenatu ahal izateko. Espero dugu aurreikusitako ekintzak berrantolatu ahal izatea, eta 2021ean topaketak egitea protokoloak eta praktika onak bateratzeko”, adierazi du Arantxa Ibarrola Nafarroako proiektuaren kudeatzaileak.

EGALURG egiteko aurrekontu osoa 2.343.192 eurokoa da. Horietatik 1.523.074 Eskualde Garapeneko Europako Funtsak (EGEF) diruz laguntzen ditu. EGEFek proiektuaren %65 finantzatu du, Interreg V-A Espainia-Frantzia-Andorra programaren bidez (POCTEFA 2014 2020). POCTEFAren helburua Espainia-Frantzia-Andorra mugen eremuan integrazio ekonomiko eta soziala indartzea da. Haren laguntza mugaz gaindiko jarduera ekonomikoak, sozialak eta ingurumenekoak garatzera bideratuta dago, lurraldearen garapen iraunkorraren aldeko estrategia komunen bidez.

• 50 herrialdetako 600 profesional baino gehiagok osatutako partzuergoak nabarmendu du garrantzitsua dela diagnostikoa baieztatzea usaintzeko eta dastatzeko gaitasunean aldaketak nabaritu dituzten pertsonei

COVID-19 duten gaixo gehienek usaimena edota dastamena galtzen dutela berretsi duen nazioarteko ikerketa batean parte hartzen ari da Navarrabiomed. Ekimen hau 50 herrialdetako 600 langilek baino gehiagok osatutako nazioarteko partzuergo baten barruan kokatzen da.

Enrique Santamaría Martínez doktoreak, Navarrabiomedeko Neuroproteomika Klinikoaren Unitateko ikertzaile nagusiak, zuzentzen du zentroaren parte-hartzea nazioarteko partzuergoan, eta, horren arabera, COVID-19aren eta anosmiaren (usaimenaren galera) arteko harremana zuzena da eta gaixotasunaren fase goiztiarretan dastatzeko gaitasunaren murrizketa  ere bai. 50 herrialdetako 600 profesional baino  gehiagok parte hartzen dute azterketa horretan, eta aurkikuntzek inplikazioak izan ditzakete agerraldi berrietan diagnostiko-probak esleitzeko.

Iragan apirilaren 7an, Ikerketa Kimiosentsorialerako Partzuergo Globalak (GCCR) inkesta masibo bat egin zuen, parte hartzaileen usaimen eta dastamen gaitasunen inguruko informazio sentsoriala biltzeko. Pertsona horiek proba objektibo baten bidez (PCR testa edo balorazio klinikoa) diagnostikatu ziren, galdetegiari erantzun baino 15 egun lehenago gehienez. Usaimena, dastamena eta kemestesi funtzioa (usaintzeko, dastatzeko eta hozte, inurridura eta ahoan erre sentsazioak hautemateko duten gaitasuna) kuantifikatzeko eskatu zitzaien, COVID-19 gaixotasunaren aurretik eta bitartean, besteak beste. Gainera, sudur-buxadurarik izanez gero, hura seinalatzeko eskatu zitzaien.

Partzuergoak aurretiazko emaitzak lortu zituen apirilaren 18an, eta aurkikuntzak maiatzaren 8an argitaratu zituen medrxiv.org sarbide libreko biltegi publikoan. 40 herrialde baino gehiagotako 4.039 pertsonak bete zuten inkesta, eta emaitzen azterketak erakutsi du usaimena, gustua eta kemestesia nabarmen murrizten direla COVID-19 gaixotasuna diagnostikatu zaien gaixoetan. Garrantzitsua da nabarmentzea sudurreko buxadura ez dagoela lotuta galera horiekin. Horrek erakusten du adierazle bat izan daitekeela SARS-CoV-2 bidezko infekzioa eta beste infekzio biral batzuk bereizteko, hala nola hotzeria edo gripea (sudurreko buxadura eragiten duten gaixotasunak).

Modu honetan, usaimen eta dastamen gaitasunen murrizketa ospitaletara edo osasun zentroetara iristen diren eta gaixotasuna berresteko diagnostikorako testa behar duten COVID-19 ahalezko kasuen ezaugarri bereizgarri bezala har daiteke.

Proiektua gaitasun kimioentsorialen eta COVID-19aren inguruko aurreko beste ikerketa batzuez bereizten da, nazioarteko ikuspuntu masibo bat proposatzen duelako zientzia irekiko lankidetza esparru batean. Beste batzuen artean, hauek dira ekimenaren zuzendariak: Valentina Parma (Temple University, Filadelfia, AEB), John Hayes (Penn State, AEB), Thomas Hummel (Technische Universität Dresden, Alemania), Steve Munger (Universidad de Florida, AEB) eta Danielle Reed (Monell Chemical Senses Center, AEB).

Ikerketa, abian

Egun, 37.000 erantzun baino gehiago jaso ditu jada partzuergoak, eta galdetak aktibo jarraitzen du. Navarrabiomedek arnas gaixotasunen bat berriki izan duten pertsonak animatzen ditu, COVID-19 barne, https://gcchemosensr.org/ estekara sartzera eta galdetegia osatzera, eskura jarri diren 29 hizkuntzetako batean. “Pazienteen parte hartzea funtsezkoa da SARS-Cov-2k eragiten duen sintomatologia zehazteko. Orain, partzuergoaren barnean komiteak daude GCCR ekimenean bildutako informazio guztia erabiltzen duten berariazko ikerketa proiektuak abiarazteko”, aipatu du Santamaría doktoreak.

Neuroproteomika Klinikoaren Unitateak jakin nahi du zergatik galtzen duten usaimena COVID-19 duten pazienteek. Horretarako lankidetza ezarri du David Escorsen taldearekin (Navarrabiomedeko Onkoinmunologia Unitatea), SARS-CoV-2 birusak eraginda usaimen mailan daduden molekulen mekanismoaren aldaketa argitzeko.

“Koronabirusaren sarbideetako bat sudur-barrunbeen bidezkoa da. Hori dela eta, "usaimena-burmuina" ibilbidea aztertuz gero, jakin dezakegu zergatik ikusi diren garun-isuriak, epilepsia eta entzefalitisa COVID-19 paziente batzuetan".

Bestalde, Osasun Ministerioak eta Carlos III.a Osasun Institutuak egindako seroprebalentzia azterketaren aurretiazko emaitzen arabera, usaimena galtzea, COVID-19 patologiaren sintoma goiztiartzat hartzeaz gain, immunitate-erantzunaren iragarle ere izan daiteke”, adierazi du Santamaría doktoreak.

Ildo horretan, Navarrabiomedeko Neuroproteomika Klinikoaren Unitateak, Foru Komunitateko beste osasun instituzio publiko eta pribatuekin lankidetzan, usaimen-doitasuneko medikuntza garatzen eta ezartzen dihardu gaur egun. Analisi immunologikoekin batera, usaimena galtzea eragiten duten hainbat patologia modu eraginkorragoan diagnostikatu eta monitorizatu ahal izango dira; besteak beste, COVID-19 gaixotasuna.

• Informazio bideoa

• Zazpi autonomia erkidegotako hamar ospitale ari dira parte hartzen ikerketan

Nafarroako Ospitale Gunea eta Navarrabiomed dira Espainian baimendutako anakinra bidezko saiakuntza kliniko bakarraren buruak. Horren helburua da farmako antiinflamatorio eta antirumatiko horren eraginkortasuna eta segurtasuna baloratzea COVID-19k eragindako gaixo larrietan, guztira zazpi autonomia-erkidegotako hamar ospitaletan.

Zehazki, azterketaren bidez, anakinraren eraginkortasuna eta segurtasuna ikusi nahi dira 180 gaixok osatutako laginean, SARS-CoV-2ak eragindako zitokinen ekaitza-sindromea izenekoak sortutako pneumonia larria eta hanturazko erantzuna murriztearren. Parte hartzen duten ospitaleen datuen arabera, COVID-19 gaixoen %20 inguruk sindrome hori garatzen dute.

Ikerketak Barne Medikuntzaren Espainiako Sozietatearen (SEMI) Gaixotasun Autoinmune Sistemikoen Taldearen (GEAS) babesa du. Europan, soilik Italian baimendu dute antzeko azterketa.

Ikerketa Patricia Fanlok, NOGeko Barne Medikuntzako espezialistak, eta Navarrabiomedeko Entsegu Klinikoen Plataformako taldeak koordinatzen dute. Fanlok baikor ikusten du tratamendua: “SARS-CoV-2ak eragindako zitokinen ekaitza-sindromean inhibitu beharreko zitokina nagusia interleukina (IL-1) dela uste dugu. NOGeko gaixo batzuekin aurrez egindako azterketan ikusi dugu, anakinra eman ondoren, ondorengo 48 eta 72 ordu artean gaixoaren sintomatologiaren larritasuna murrizten dela”.

Anakinrarekin egindako tratamenduak IL-1 blokeatzen uzten du, hots, prozesu infekzio eta hanturazko prozesuetan askatzen den zitokina proinflamatorioa. Normalean, anakinra artritis erreumatoidearen eta gaixotasun autoinflamatorioen tratamenduan ematen da; hala nola, familiako sukar mediterraneoan edo TRAPSean (Tumore Nekrosiaren Faktorearen Hartzaileari Lotutako Aldizkako Sindromea). IL-1 blokeatzeak inhibitu dezake COVID-19a duten zenbait gaixok jasaten duten gehiegizko erantzun inmunitarioak eragindako hantura, eta, era horretan, aireztapen mekanikoa edo ZIUn sartzea eskatzen duten egoera larriagoetara eboluzionatzea saihestu daiteke.

Era berean, entseguari esker, datu osagarriak zehaztu ahal izango dira; adibidez, birus-karga murriztea, heriotza-tasa botika eman eta 28 egunera, UZIn egotea, ospitaleratzea eta alta jaso arte igarotako denbora.

Zentro inplikatuak eta finantzaketa

Navarrabiomedeko Entsegu Klinikoen Plataformak AEMPSen eta Batzorde Etikoaren baimenak eskuratu ditu azterketa bederatzi ospitale-zentrotan burutzeko, NOGez gain, barne-medikuntzaren eremuan ibilbide profesional handia duten ikerlariekin, guztiak SEMIko GEAS taldeko kideak. Hauek dira parte hartu duten zentroak: Santiagoko Unibertsitate Ospitale Gunea, Vigoko Álvaro Cunqueiro Ospitalea, Palma Mallorcako Son Espases Unibertsitate Ospitalea, Valentziako La Fe Unibertsitate Ospitalea eta Ospitale Politeknikoa, Bartzelonako Vall d’Hebron Unibertsitate Ospitalea eta Clínic Ospitalea, Madrilgo La Paz Unibertsitate Ospitalea eta Ramón y Cajal Ospitalea, Zaragozako Lozano Blesa Unibertsitate Ospitale Klinikoa eta Nafarroako Ospitale Gunea.

Entsegua abian jartzeko, Sobi konpainia biofarmazeutikoaren lankidetza izan dute, doan ematen baititu SARS-CoV-2 birusaren ikerketa gure herrialdean bultzatzeko beharrezkoak diren botikak. Entsegua COVID-19 proiektuetarako laguntzetara ere aurkeztu dute, Nafarroako Gobernuko Unibertsitate, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitaleko Departamentuak onartu berri dituenetara.

Oraingoz, Navarrabiomedek COVID-19aren 11 azterketa kliniko abian jartzea kudeatu du Nafarroako Osasun Zerbitzuan - Osasunbidean. Entsegu Klinikoen Plataformaren arduradunak diren Eva Zalba Garayoaren eta Ruth García Reyren ustez, “osasun-arloko profesionalen eta ikerketa klinikorako laguntza-zerbitzuen arteko lankidetza funtsezkoa da, entseguak ahalik eta azkarren hasteko, gaixoa gaixotasunaren fase larriagoetara igarotzea saihesteko aukera terapeutiko berriak egon daitezen”. Osasunaren Mundu Erakundearen (OME) arabera, Espainia munduko laugarren herrialdea da jada eta Europako lehena koronabirusaren aurkako tratamenduen entsegu klinikoetan.