Fisiopatologia baskularra
C/ Irunlarrea 3
Navarrabiomed-Centro de Investigación Biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra
31008 Pamplona, Navarra. España
C/ Irunlarrea 3
Navarrabiomed-Centro de Investigación Biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra
31008 Pamplona, Navarra. España
Eva Jover García es licenciada en Ciencias Biológicas por la Universidad de Valencia y realizó su tesis doctoral en la Universidad de Murcia. Tras cinco años de investigación posdoctoral en la Universidad de Bristol (Reino Unido), se incorporó en el año 2020 a la Unidad de Cardiología Traslacional de Navarrabiomed, gracias a la obtención de un contrato posdoctoral Sara Borrell del Instituto de Salud Carlos III y, posteriormente, fue beneficiaria de la beca ‘Stop Fuga de Cerebros’ de Roche Farma.
Desde enero de 2025, es responsable de la línea de investigación en Arritmias de Navarrabiomed mediante un contrato Miguel Servet del Instituto de Salud Carlos III.
C/ Irunlarrea 3
Navarrabiomed-Centro de Investigación Biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra
31008 Pamplona, Navarra. España
Onkologia Medikoko Translazio Unitateak Nafarroan onkologia medikoaren arloan medikuntza zehatzerako trantsizioa errazten duten proiektuak garatzean jartzen du arreta. Horretarako, unitateak ikerketa translazionala —klinikaren eta laborategiaren arteko lotura gisa ulertuta— oinarrizko ikerketarekin integratzen du, hau da, kartzinogenesia eta haren progresioa ezaugarritzen dituen biologiaren azterketa gisa definitua. Unitatearen lana hiru ikerketa-lerroren inguruan kokatzen da, eta hauek nukleo komun bat dute: minbizia duen pazientea. Unitateak lerro horietarako guztien finantzaketa lortu du, bai estatuko bai tokiko deialdi lehiakorren bidez emandako diru-laguntzen bidez.
Ikertzaile nagusia: Maria Alsina
Ikertzailekidea: Hugo Arasanz
Nafarroako Ospitale Unibertsitaterioko (NOU) Maria Alsina Maqueda eta Iñigo Les Bujanda Navarrabiomedeko intensifikazio bigarren programaren onuradun izan dira, “la Caixa” Fundazioak finantzatua. Ekimen honen bidez, Nafarroako Ospitale Unibertsitaterioko ikerketa jarduera sustatu, bultzatu eta sendotu nahi da.
“la Caixa” Fundazioak emandako laguntzari esker, bi ikertzaile berri sartu dira Navarrabiomeden onkologiaren eta barne-medikuntzaren arloetan. Programak aurreikusten dituen bi urteetan laguntza, instalazio eta ekipamenduko langileak izanen dituzte, ikerketa zentroan beren proiektuak garatzeko.
Zehazki, deialdiak NOUko lanaldiaren erdia liberatzeko aukera ematen du, Navarrabiomedeko ikerketa jardueretan aritzeko. Horren bidez, zenbait espezialitate medikotako profesionalek ikerketa translazionala garatzeko behar den denbora eta baliabideak izan ditzaten lagundu nahi da, laborategiko oinarrizko ikerketaren eta praktika kliniko asistentzialaren arteko zubi gisa orientatzen dena.
Egin beharreko ikerketaren xehetasunak
Intensifikazio-programari esker, Iñigo Les Bujandak Hanturazko eta immunomediatutako Gaixotasunen Unitatea jarri du martxan. Unitate horretan, behaketaren eta zentro anitzeko azterketa prospektibo bat egingo du, immunoterapiarekin tratatutako minbiziak dituzten gaixoen immunitate-erdialdeko kontrako gertaeren iragarle gisa autoantigorputza-multzo batek duen erabilgarritasuna ikertzeko. Era berean, erregistroak, epe laburretik ertainera ustiatu daitezkeen etorkizuneko datu-baseak eta lagin biologikoen bildumak sortzea sustatuko du gaixotasun autoimmune eta autoinflamatorio horietan. Jarduera horiek Barne Medikuntzako Zerbitzuaren ikerketa-jarduera indartuko dute.
Bestalde, Onkologia Mediko Traslazionaleko Unitatetik, Maria Alsina Maquedak jarraipena emango die NOUko Onkologia Medikoko Zerbitzuan hasitako proiektu eta lankidetzei, beharrezko ospitale-zirkuituak jarriko ditu martxan minbizia duten Nafarroako lagin biologikoen bildumak zabaltzeko, eta proiektu berriak minbizia goiz agertzen den 50 urteko paziente gastrointestinalen ikerketa translazionalean, bereziki, zentratuko ditu.
Programaren lehen edizioa
2018an, programa honen lehen ediziorako deialdia egin zen, eta Navarrabiomed-en NOUko hainbat zerbitzutako lau espezialista mediko sartzeko aukera eman zuen: Eduardo Albéniz Arbizu (Digestio Zerbitzua), Nicolás Martín-Velilla (Geriatria Zerbitzua), Antonio Viúdez Berral (Onkologia Medikoko Zerbitzua) eta Esozia Arroabarren Alemán (Alergologia Zerbitzua). Gainera, programari esker, Maite Mendioroz Iriarte neurologoaren eta ikertzailearen ikerketa-jarduera sendotu zen, gaur egun Navarrabiomed – Miguel Servet Fundazioko zuzendaria ere bada.
Navarrabiomed-Centro de Investigación Biomédica
Hospital Universitario de Navarra, edificio de investigación.
C/ Irunlarrea 3. 31008 Pamplona, Navarra. España
Gaixotasun hanturazko eta immunitate-sistemak eragindako gaixotasunen (gaixotasun autohanturazkoak eta autoimmuneak barne) ikerketa kliniko eta traslazionalean zentratutako diziplina anitzeko unitatea da. Unitateak bere ikerketa propioak egiten ditu, baita zentro anitzeko proiektu nazional eta nazioartekoetan parte hartu ere; proiektu horiek diseinu behatzaileak zein interbentziozkoak hartzen dituzte barne. Unitateak finantzaketa duten entsegu klinikoak zein independenteak sustatu ditu.
Ikerketa-arloak:
COVID-19ak eragindako nahasmendu autoimmuneak.
COVID-19 iraunkorra (Long COVID) eta COVID-19ak eragindako nahasmendu autoimmune sistemikoak dituzten pazienteen karakterizazioa, eta terapia autohanturazkoei buruzko ikerketa.
COVID iraunkorra edo Long COVID.
C/ Irunlarrea 3
Navarrabiomed-Centro de Investigación Biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra
31008 Pamplona, Navarra. España
Geriatria eta Zahartze Aktiboko Ikerketa Unitateak (INGEA) zahartzearekin lotutako alderdietan oinarritzen du bere ikerketa; bereziki, multimorbilitatearen, polifarmaziaren eta iatrogenesiaren inguruko konplexutasunetan. Unitateak, halaber, geriatriaren arloan ikerketa-ildo berritzaileagoak garatzeko konpromisoa du; esaterako, zahartzearen eta hauskortasunaren biomarkatzaileak identifikatzea.
Ikerketa-arloak:
Espezializazio Adimenduneko S4 Estrategiaren lehentasunen esparruan, Nafarroako Gobernuko Industria eta Enpresen Trantsizio Ekologiko eta Digitalerako Departamentuak bioteknologiako proiektu estrategiko bat bultzatu du, Nafarroako 100 urtetik gorako biztanleak aztertzeko, bizi itxaropen osasungarria handitzeko eta estrategia terapeutiko berriak sortzeko.
Concretamente está orientado a analizar a personas centenarias con el fin de desarrollar nuevas estrategias terapéuticas y dispositivos diagnósticos que transformen el sector de la salud geriátrica y mejoren la esperanza de vida saludable. La iniciativa ha comenzado con la primera reunión de consorcio, celebrada en el marco del Día internacional de las personas mayores que se celebra mañana, 1 de octubre.
Zehazki, ehun urtetik gorako pertsonak aztertzera bideratuta dago, osasun geriatrikoaren sektorea eraldatuko duten eta bizi-itxaropen osasungarria hobetuko duten estrategia terapeutiko eta gailu diagnostiko berriak garatzeko. Ekimena partzuergoaren lehenengo bilerarekin hasi da, bihar, urriak 1, ospatuko den Adinekoen Nazioarteko Egunaren barruan.
Zahartzearen analisia adin aurreratuan
Zahartze biologikoa faktore anitzeko prozesua da, adinekoen itxaropenean eta bizi-kalitatean eragina duten faktore genetiko, epigenetiko eta ingurumenekoen arteko elkarreraginaren emaitza. Testuinguru horretan, BIOANCIENT zahartzea atzeratzeko eta lotutako gaixotasun kronikoak prebenitzeko prebentzio-estrategia indibidualizatuak garatzea ahalbidetzen duten tratamendu espezifikoak identifikatzeko sortu zen, bizi-kalitate handiagoarekin bizitzea lortzera bideratuta. Gainera, diagnostiko-metodo berritzaileak diseinatu eta garatu nahi ditu proiektuak, hainbat patologiaren detekzio arin eta goiztiarra ahalbidetuko dutenak, paziente bakoitzaren abordatze klinikoa pertsonalizatuz.
Enrique Santamaría, Navarrabiomedeko Neuroproteomika Klinikoko Unitateko ikertzaile nagusia, proiektuaren buru da, eta haren ikuspegi berritzailea nabarmendu du: "Ehun urteko biztanleria aztertzeak aukera paregabea eskaintzen du muturreko bizitza-luzerarekin lotutako biomarkatzaileak identifikatzeko, narriaduraren mekanismo molekularrak hobeto ezagutzeko, zahartze biologikoaren aldakortasuna baloratuz, eta adin aurreratuetan bizi-kalitatea hobetuko duten konposatu bioteknologiko berriak garatzeko".
Erronka horri aurre egiteko, BIOANCIENTek 1,7 milioi euroko aurrekontua du, eta partzuergo bat, arlo biomedikoan inplikatutako bost erakunderekin: Navarrabiomed – Miguel Servet Fundazioa, Nafarroako Unibertsitate Ospitalea, Nafarroako Unibertsitate Publikoa, Nafarroako Unibertsitate Gailurra eta ADItech; eta lau enpresa: InsAIght, NUCAPS Tecnologies, Tairel Data eta traumatologiako eta errehabilitazio aurreratuko TDN klinika. Guztira, 70 profesional asistentzial inguruk eta arlo osagarrietako ikerketako profesionalek hartzen dute parte, hala nola neurozientziak, geriatria, teknologiak –omikak, datuen prozesamendua eta adimen artifiziala eta garapen nanoteknologikoa.
Ehun urtetik gorako 300 pertsona inguru Nafarroan
Eurostaten eta Osasunaren Mundu Erakundearen datuen arabera, 2050ean Europako biztanleriaren % 30 baino gehiago 65 urtetik gorakoa izango da, eta horrek erronka nabarmenak planteatzen ditu osasun- eta gizarte-sistemen iraunkortasunerako. Estatistikako Institutu Nazionalak eskura dituen azken datuen arabera, Nafarroan 65 urtetik gorako 140.585 pertsona daude, eta horietatik 279k 100 urte edo gehiago zituzten. Bereziki nabarmentzen da Foru Erkidegoan ehun urte dituzten pertsonen % 85 emakumeak direla (238, eta 41 gizon), eta horrek agerian uzten du zahartzeari genero-ikuspegiarekin heltzeko beharra.
Testuinguru horretan, ehun urtetik gorako pertsonak balio biomediko handiko kohortea dira zahartze osasungarria aztertzeko; izan ere, erresilientzia klinikoa, funtzionala eta molekularra dute, adin aurreratuetan nagusi diren patologien aurrean. Hala ere, talde hori historikoki oso txikia izan da saiakuntza klinikoetan, batez ere komorbilitateen presentziagatik, sartzeko muga logistikoengatik eta jorratzeko muga etikoengatik. Bazterketa horrek arrakala sortu du ebidentzia klinikoak sortzean eta horien ezaugarrietara egokitutako esku-hartze pertsonalizatuak diseinatzean.
Benetako adinak pertsona baten egoera funtzionala edo molekularra nahitaez islatzen ez duenez, adin biologikoa teknologia – omiko integratuen bidez zehaztea funtsezko tresna da narriadura-arriskua aurreikusteko, prebentzio-estrategia berriak garatzeko eta osasun-sistema iraunkorragoak garatzeko.
Nafarroatik, Nicolás Martínez Velilla, HUNeko Geriatria Zerbitzuko burua, Geriatria eta Zahartze Aktiboko eta IPko Unitateko IPa, eta Idoya Zazpe, HUNeko Neurokirurgia Zerbitzuko burua, GENEUS proiektu europarreko partaide aktiboa dira. Proiektu hori Interreg SUDOE programa europarrak finantzatzen du, eta duela gutxi merkaturatu zen Tolosan (Okzitania).
Haien parte-hartzea funtsezkoa izango da ezagutza geriatrikoa eta neurokirurgikoa konbinatuko dituen arreta integratuko ibilbide baten diseinuan, profesionalen arteko koordinazioa, asistentzia-jarraitutasuna eta kirurgia neurologikoa jasaten duten adineko pazienteen errekuperazio funtzionala hobetzeko helburuarekin.
Nazioarteko lankidetza eta berrikuntza klinikoa
GENEUS proiektua Tolosako Unibertsitate Ospitaleak (CHU Toulouse) koordinatzen du, eta honako erakunde hauek parte hartzen dute:
Datozen hiru urteetan, bazkideek "tresna-kutxa operatibo" bat garatuko dute, ospitaleek SUDOE eskualde osoko adinekoen zaintza neurokirurgikoaren kalitatea, koordinazioa eta ekitatea hobetzeko.
"GENEUSek mugarri bat ezarri du hego-mendebaldeko Europako zainketa neurokirurgikoen antolaketan. Lankidetzaren eta berrikuntzaren bidez, arreta-eredu bidezkoagoa, koordinatuagoa eta gizatiarragoa eraiki nahi dugu ", nabarmendu zuen Pr. Eric Schimdt, neurokirurgialaria eta proiektuaren koordinatzailea Tolosako CHUn.
GENEUSi buruz
GENEUS nazioz gaindiko proiektu bat da, Interreg SUDOE programa europarrak finantzatzen du, eta Frantzia, Espainia eta Portugalgo zazpi osasun eta ikerketa erakunde biltzen ditu. Arreta-eredu berritzaile, erreplikagarri eta iraunkor bat garatzea du helburu, tratamendu neurokirurgikoa behar duten adineko pazienteen bizi-kalitatea hobetzeko.
Gaur asteartea, urriak 15, zahartze aktibo eta osasungarriari buruzko jardunaldia egin da Erronkariko Kiroldegian, Eskualde Garapeneko Europako Funtsak (EGEF) finantzatutako PreDisc Europako proiektuaren esparruan, Interreg Sudoe programaren bidez. Ekitaldia Osasunbideko Zerbitzuarekin elkarlanean antolatu da, eta Erronkariko adineko herritarren artean ohitura osasungarriak sustatzea eta adinari lotutako hauskortasuna eta desgaitasuna prebenitzea du helburu. Era berean, Erronkariko 60 adineko baino gehiagok parte hartu dute ongizate fisiko eta emozionalean oinarritutako jardueretan.
María Amparo Viñuales Gale Erronkariko alkateak eman dio hasiera jardunaldiari, eta "gure herrietan adinekoen autonomiaren aldeko apustua" egiteko beharra nabarmendu du. Erakundeok ahaleginak egin behar ditugu azpiegiturak egokitzeko, kaleak eraberritzeko, oztopo arkitektonikoak kentzeko eta adinekoen parte-hartzera egokitutako esku-hartze malguak eta berritzaileak antolatzeko ".
Jardunaldian zehar, osasun arloko profesionalek, zahartzean adituak diren profesional ikerlariek eta tokiko elkarteek Erronkariko Ibarreko adinekoen bizi-kalitatea hobetzen lagundu dute, landa-ingurune bateko prebentzioan eta autozaintzan arreta berezia jarriz.
Era berean, Nuria Goñi familia-medikuak, Kudeaketa Klinikoari eta Asistentzia-jarraitutasunari Laguntzeko Zerbitzuko kideak, Lehen Mailako Arretako Gerentzian (LM), PreDisc proiektua IdiSNAko LMren eremuan garatzeaz arduratu denak, honako hau azaldu du: "Zahartzeaz hitz egitera etorri gara, eta, batez ere, nola lortu arrakastaz zahartzea. Ildo horretan, badakizue gure profesionalek asko azpimarratzen dutela eta gaur berriro esango dutela mugitu egin behar duzuela. PreDisc proiektuak zahartzeari jartzen dio arreta landa-eremuetan, eta horrek abantailak ditu, aktiboagoak izaten zaretelako, baina zailtasunak ere badituzue, hala nola osasun-azpiegiturekiko distantzia ".
Marcos Lama Izabako osasun-zentroko medikuak gaineratu duenez, "denbora asko daramagu horrelako jardunaldiak antolatu nahian. Iritsi da eguna eta asko pozten naiz. Ibarreko kontsultetan badakizue zer esaten dugun, behin eta berriz errepikatzen dugu tratamendu onena ariketa dela. Gainera, harreman sozialak izateko aukera ematen du, eta, horri esker, nahi ez den bakardadea saihesten da. Erronkari ibarrean baditugu azpiegiturak, hobeto zahartzen laguntzen diguten elkarteak. "
10:15etik aurrera, bertaratutakoek programazio zabala izan dute:
- Parte-hartzaileen osasunaren ebaluazioa, osasun-arazo posibleak identifikatzeko eta arreta goiztiarra jaso ahal izateko.
- Ariketa fisikoko tailerra, bertako fisioterapeuta batek emana, ariketa terapeutikoak patologia ezberdinak prebenitzen eta tratatzen nola lagun dezakeen erakusten duena.
- Eskuragarri dauden gizarte-zerbitzuei, zahartzaroko genero-berdintasunari eta jarduera fisikoaren onurei buruzko informazio-hitzaldiak.
Jarduerak amaitzean, bertaratutakoek pintxo osasungarri bat partekatu dute, topaketa eta bizikidetza sustatuz, horiek funtsezkoak baitira zahartze osasuntsu baterako.
Landa-eremuan zahartze aktiboa sustatuz
Bertaratzea errazteko, doako autobusak jarri dira Erronkari ibarreko hainbat tokitatik parte-hartzaileak hartzeko. Irteerak Uztarroz/Uztarroze, Izaba, Urzainki/Urzainki, Garde, Vidangoz/Bidankoze eta Burgui/Burgitik egin dira.
Nicolás Martínez Velilla HUNeko geriatriako zerbitzuburu eta PreDisc proiektuko ikertzaile nagusiak, Navarrabiomedeko Geriatriako eta Zahartze Aktiboko Unitateko (INGEA) arduradunak, landa-eremuetara joatearen garrantzia azpimarratu du, jarduera mota horretatik onura gehien ateratzen dituztenak direlako. Ez dute hainbesteko eskaintzarik izaten hiriguneetan, eta asko eskertzen dute haietaz oroitzea eta hurbiltzea ".
Navarrabiomedek koordinatutako PreDisc proiektuaren parte da jardunaldia, landa-inguruneetako adinekoen bizi-kalitatea hobetzea helburu duena. Zahartze aktiboa eta eHealth bezalako tresna teknologikoen erabilera sustatuz, proiektuak eremu horietan osasun-arretarako sarbidea hobetzen laguntzen du, alferrikako joan-etorriak saihestuz eta zerbitzu medikoetara iristeko berdintasuna sustatuz.
Horrelako ekitaldiekin, PreDisc-ek adineko pertsonak jartzen ditu erdigunean, beren osasunean protagonismoa emanez eta haien ahalduntzea sustatuz. Gainera, landa-ingurunea biziberritu nahi du, despopulazioari aurre eginez, bertako biztanleen bizi-kalitatea hobetuz eta zahartze aktibo eta osasungarria sustatuz.
The partners of the PreDisc project came together on Friday 15th March, at the Navarrabiomed biomedical research centre, to launch this transnational cooperation initiative between professionals from France, Portugal, Andorra and Spain, which is cofinanced with FEDER funds via the Sudoe program. The aim thereof is to prevent disability in elderly patients by promoting regular physical activity during and after periods of hospitalisation.
The government of Navarra’s regional health minister, Fernando Domínguez, chaired the launch event for PreDisc, where he highlighted “the importance of implementing a personalised training program during hospitalisation and continuing it after discharge, with follow-up by Primary Care”. The project also includes a multicentre clinical trial to generate scientific evidence and promote the integration of such programs into standard clinical practice.
“Our society is undergoing changes, with more and more elderly people, with more chronic conditions and a greater likelihood of being admitted to hospital, therefore health systems, especially publicly funded ones, must adopt new practices to adapt to this new reality”, explained Domínguez. Similarly, he indicated that “the solutions we can provide to the challenge of ageing are varied, but all point towards innovation as a working goal. Innovation in all its meanings: methodological, social, technological, etc. The PreDisc project is a good example of that”.
Furthermore, as the Minister of Health explained, “international cooperation, collaboration between research, hospital healthcare and Primary Care, the technological commitment, as well as the social and territorial orientation of the project have to generate an innovative model. of disability prevention in the elderly based on the individualised prescription and coordinated monitoring of a physical training program for them.”
Together with representatives of the project’s partners, the head of Navarrabiomed, Maite Mendioroz Iriarte, the Managing Director of the Servicio Navarro de Salud-Osasunbidea, Alfredo Martinez Larrea, and the Managing Director of the Hospital Universitario de Navarra, Estrella Petrina Jáuregui, were also present.
The care model for hospitalised elderly patients in Navarra
After the institutional event, the attendees moved to the gym located in the HUN Geriatrics department, to learn about the care model for hospitalised elderly patients in Navarra and the impact that physical activity has during their stay in the hospital.
The prescription of personalised physical activity during the hospitalisation period is being progressively integrated into the hospital system in order to prevent the functional deterioration associated with hospitalisation, although it has not yet been fully integrated into standard clinical practice. “The aim is to prioritise functional recovery, thanks to an individualised training program that allows the hospital stay to be shortened and avoids the disability that may arise during hospitalisation. This new care model allows a more comprehensive approach to elderly patients and moves us away from a model more focused on each patient's illness,” explains Nicolás Martínez Velilla, head of the Geriatrics and Active Ageing Unit (INGEA) of Navarrabiomed, head of the Geriatrics Department at HUN and principal investigator of the PreDisc project.
It must be remembered that the demographic situation of the countries in the SUDOE region (France, Spain, Andorra and Portugal), as is also the case for the rest of Europe, is characterized by a progressive ageing of the population, with a life expectancy of around 83–84 years. This phenomenon poses challenges in terms of healthcare and long-term care. To address these challenges, comprehensive strategies that promote active ageing, prevent disability, guarantee universal accessibility and adapt services to the needs of older people are needed. In this sense, geriatric care during the hospitalisation period is crucial in the life trajectory of these patients.
In 2012, a prospective observational study was carried out in patients over 75 years of age admitted to the Geriatric Department of Navarra to evaluate the impact of bed rest on their functionality. It was found that 48.4% of patients suffered functional deterioration upon admission, with this persisting in 38.7% upon discharge. The average time spent in bed was 19.7 hours per day, and 58.1% were bedridden for an average of 20 hours per day. The length of time spent in bed was associated with functional deterioration and mortality, thus suggesting the need for interventions to improve patient care.
A randomized clinical trial conducted in 2019, also at HUN, investigated the impact of an individualised exercise intervention in very elderly people during acute hospitalisation. A total of 370 patients were randomly assigned to an exercise group or a control group. The main findings showed that the exercise group experienced significant improvements in functional capacity, cognitive status, mood, and quality of life compared to the control group. Furthermore, no adverse effects related to the exercise intervention were observed, thereby suggesting that it is safe and effective in reversing the functional decline related to acute hospitalisation in very elderly patients.
To facilitate the integration of physical exercise during the hospitalisation period into standard clinical practice, it is necessary to generate greater scientific evidence through a multicentre clinical trial that will be carried out within the framework of the PreDisc project. In this case, the randomised, multicentre trial will be international and will include the participation of HUN, CHU Toulouse, Hospital Distrital da Figueira da Foz and Hospital Nuestra Señora de Meritxell in Andorra. Its objective is to generate greater scientific evidence and to be able to integrate personalised physical activity programs into standard clinical practice at the hospital level in the future.
From the hospital to rural areas
In addition, to prevent longer-term disability and improve the quality of life of older people in their daily lives, the PreDisc project proposes to continue this physical exercise program started in the hospital after discharge, by way of follow-up in Primary Care and the development of an innovative eHealth tool.
And beyond patient care in the healthcare field, PreDisc also focuses its scope of action on the promotion of active ageing, especially in rural areas, through the development of technological tools, the training of healthcare personnel, carrying out home visits and events in rural communities, which should reduce unnecessary hospital admissions.
PreDisc has a total budget of 1,288,550 euros, 75% of which is co-financed by the Interreg Sudoe Program, which supports regional development in south-western Europe by collaborating in the promotion of transnational projects through the European Regional Development Fund (FEDER). This program promotes cooperation to resolve problems common to the regions of southwestern Europe.
The project consortium is led by the Navarrabiomed biomedical research centre - Fundación Miguel Servet and includes the participation of the Navarra Health Research Institute (IdiSNA), Primary Care of the Servicio Navarro de Salud – Osasunbidea (SNS-O), the University of Deusto (Bizkaia, Euskadi), Center Hospitalier Universitaire de Toulouse Pôle Gériatrie (Occitania), Hospital Distrital da Figueira da Foz, EPE (Coimbra, Central Region) and Servei Andorrà d'Atenció Sanitària (Andorra), supported in turn by nine public and private organisations in southwestern Europe that participate as associate partners.
Navarrabiomed - Centro de investigación biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra, edificio de investigación.
Calle Irunlarrea, 3. 31008 Pamplona, Navarra, España.
Proteinen Kristalografia eta Immunologia Estrukturaleko Unitateak antigenoen —bai patogeno edo tumoreetatik eratorritako antigeno arrotzen, bai gaixotasun autoimmuneekin lotutako autoantigenoen— aurkezpena eta ezagutza arautzen dituzten oinarri molekular eta estrukturalak ikertzen ditu.
Horretarako, ikerketa-taldeak teknika-konbinazio bat erabiltzen du; besteak beste, proteinen ingeniaritza eta egitura zehazteko metodoak, hala nola X izpien kristalografia.
Egindako ikerketen helburua da antigenoen aurkezpenean eta erantzun immunean parte hartzen duten mekanismo eta bide ezezagunak argitzea, bereziki autoantigenoekiko zein antigeno arrotzekiko sentikortasun-egoeretan. Taldearen azken helburua da ikerketa-emaitzek gaixotasunak tratatzeko eta sendatzeko sendagaiak garatzen laguntzea.
Ikerketa-ildoak eta interes-arloak:
Elena Erausquin Arrondok, Navarrabiomedeko Proteinen kristalografia eta immunologia estrukturala Unitateko ikertzaileak Nafarroako Unibertsitate Publikotik egindako doktore tesia irakurriko du ekainaren 17ean. Ekitaldia 11:00etan hasiko da, Navarrabiomedeko Ekitaldi Aretoan.
Doktore lana, “Complete structural characterization of an autoimmune TCR: antigen: MHC synapse associated with type 1 diabetes”, izenekoa, Navarrabiomed-en egin da, Jacinto López Sagaseta, Proteinen kristalografia eta immunologia estrukturala Unitateko Ikerlari nagusiaren zuzendaritzapean.
Ikerketaren testuingurua eta emaitzak
Pertsona batzuetan, immunitate-sistemak gaizki erreakzionatzen du organismoaren berezko osagaien aurrean, mekanismo oraindik ezezagunen bidez. Autoimmunitate hori hainbat gaixotasunetan agertzen da, besteak beste, 1 motako diabetesean.
Tesi honetan, proteinen ingeniaritzako teknikak eta X izpien kristalografia erabiliz, Elena Erausquinek identifikatu du nola erreakzionatzen duten immunitate-sistemako zelula batzuek pankrean berez dauden osagaien aurrean, eta horrek intsulina sortzen duten zelulen suntsipena eragiten du. Zehazki, orain arte ezezagunak ziren plastizitate molekularreko mekanismoak azaltzen ditu, molekula diabetogenikoen aldeko erreaktibotasun autoimmunea gaitzen dutenak. Emaitza horiek, gainera, etorkizuneko azterketak bideratzen dituzte, 1 motako diabetesaren aurkako erresistentzian polimorfismo genetiko babesleen rola ezagutarazteko.
Finantzaketa eta hedapena
Elena Erausquinek European Foundation for the Study of Diabetes/Lilly Programme erakundearen finantziazioa izan du, baita Ramón y Cajal Programarena ere, Zientzia eta Berrikuntza Ministerioarena (RYC-2017-21683), tesi-zuzendariaren kontratuari lotua. Gainera, Nafarroako Gobernuaren 2021 Industria Doktoregaien deialdian onuradun izan da.
Proteinen Kristalografiaren eta Immunologia Estrukturalaren Unitatean egindako ikerketaren emaitza gisa, Elena Erausquinek lau artikulu zientifiko argitaratu ditu lehen egile gisa, eta horien artean aipagarria da "Structural plasticity in I-Ag7 links autoreactivity to hybrid insulin peptides in type Diabetes" artikulua, Frontiers in Immunology aldizkarian zabaldutakoa.
Era berean, emaitzak nazioarteko bi biltzarretan eman dira ezagutzera: 33rd European Crystallographic Meeting Versaillesen, Frantzian (2022ko abuztua) eta 26th Congress and General Assembly of the International Union of Crystallography Melbournen (Australia, 2023ko abuztua).
• Gaur, azaroak 14, Diabetearen Nazioarteko Eguna ospatzen da
Navarrabiomedeko Proteinen Kristalografia eta Immunologia Estrukturalaren Unitateak mekanismo molekular berri bat azaldu du. Mekanismo horren bidez, pankreako peptidoek T zelula autoimmuneak erakartzen dituzte. Horrek haien ohiko funtzionamendua oztopatzen du, eta 1. motako diabeteari lotutako intsulina-defizit ezaguna eragiten du. Pankreako ehunaren aldaketa horrek eragiten du patologia autoinmune. Nafarroan urtero 60 diagnostiko berri inguru izaten dira.
Zehazki, Jacinto López Sagaseta buru duen Navarrabiomed taldeak, proteinen ingeniaritzako teknikekin eta X izpien kristalografiarekin, zelula autoerreaktibo horietako proteinen eta azterketa autoinmune horretan parte hartzen duten pankreen arteko kontaktuak identifikatzea lortu du. Emaitza horiek eman dira ezagutzera “Frontiers in Immunology" aldizkarian, gai horretan espezializatutako nazioarteko zientzia-aldizkarian.
2020tik 2022ra bitartean garatu zen ikerketa, eta lankidetza estua izan du Bartzelonako Hospital Clínic-IDIBAPS -ko Patogenia eta Autoinmunitatearen Tratamendurako taldearekin, Pere Santamaria doktorearekin, eta Zientzia eta Berrikuntza Ministerioak, Generalitat de Catalunyak, Carlos III Osasun Institutuak, eta Canadian Institutes of Health Research Agentziak finantzatu du.
Ikerketaren garapena
Proteinen formaren eta beste proteina eta molekula biologiko batzuekin (DNA, RNA, lipidoak, etab.) dituen loturen egitura-azterketa diziplina zientifiko Jacinto López Sagasetaren eskutik ezarri zen lehenbizikoz Nafarroan. Ikertzaile horrek, aurreko aldietan ere, biologia estrukturalaren eta immunologiaren arloko ikerketen buru izan da nazioarteko zentroetan, hala nola Chicagoko Unibertsitatean eta GSK Vaccinesen.
Azterketa horiek egiteko, Unitateko lantaldeak proteinak ekoizten dituzten zelula-fabrikak erabiltzen ditu. Ekoitzi ondoren, proteina horiek produkzioan dauden gainerako osagaietatik isolatzen dira teknika kromatografikoen bidez, eta ondoren kristalizatu egiten dira, hitzez hitz. Intereseko proteinek eratutako kristal horiek dira interakzio autoimmune horren egitura-azterketa eta hatz-aztarnaren definizioa ahalbidetzen dutenak, hori guztia zehaztasun atomikoarekin; izan ere, X izpien difrakzioari esker, molekulak (proteinak bezala) Angstroms-en doitasunarekin beha daitezke (Angstrom bat milimetro-hamarrenaren baliokidea da), eta horregatik deitzen zaio resoluzio atomikoa. Horrela, orain aurkeztu den ikerketak aukera eman du sistema immunitarioko zelula horiek (T zelulak) pankreako proteinen eta peptidoen artean ezartzen dituzten kontaktuak banan-banan ezagutzeko. Molekularen eta egituraren azterketa hori funtsezkoa da zelula horiek aktibatzeko, ondoren pankrean izango duten eragin kaltegarrirako eta, ondorioz, intsulina-urritasunerako.
Aurkikuntza horiek aurrerapen nabarmena dakarte 1. motako diabetesa bezalako gaixotasun autoimmuneen ezagutzan. “Emaitzek sistema immunitarioko zelulen eta orain arte ezezagunak ziren pankrearen arteko interakzio-mekanismoak erakusten dituzte, eta horrek terapia farmakologiko berriak diseinatzeko aukera eman lezake”, adierazi du López Sagasetak.
1. motako diabetesa diagnostikatutako 2.218 paziente Nafarroan
Aurtengo maiatzean, Nafarroan diabetesa diagnostikatutako paziente bizien kopurua 42.004koa zen, eta horietatik 2.218 Mellitus Diabetea (DM) 1. motako eta 39.786 2. motako Mellitus Diabetesa diagnostikatutako pazienteei dagozkie.
Argazkia: Ikerketan parte hartu duten Navarrabiomedeko ikertzaile-taldea.
Ezkerretik eskuinera: Sergio Morales, Adela Rodríguez, Nerea Ugidos, Jacinto López, Alejandro Urdiciain eta Elena Erausquin. Ez dago argazkian: Gilda Ditchiara.
Supera Covid-19 Funtsak, Banco Santanderrek Santander Universidadesen bitartez eta Espainiako Unibertsitateetako Errektoreen Konferentziarekin eta Ikerketa Zientifikoen Goi Mailako Zentroarekin (CSIC) lankidetzan abiarazitakoak, 160.000 euro eman ditu COVID-19ari buruzko ikerketa-proiektu bati diruz laguntzeko. Partzuergo batek jarri du martxan proiektu hori, Navarrabiomedeko eta Kataluniako beste lau erakundetako zenbait ikertzailek osatuak, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren (NUP) koordinaziopean. Proiektu horren helburua da gaixotasun hori eragiten duen SARS-CoV-2 koronabirusa neutralizatzeko propietateak dituzten molekulak garatzea, infekzioaren larritasuna dela-eta ospitaleratzea eta gainbegiratze klinikoa behar duten pazienteen tratamendurako.
Molekula horiek ACE-2 hartzailearen peptido espezifikoetan oinarritzen dira, eta gai SARS-CoV-2aren infekzio-ahalmena murrizteko edo deuseztatzeko. “Birusa ainguratzeko erabiltzen den giza hartzailearen eremua erreproduzitzen duten molekulak dira —azaldu du proiektuaren buru den ikertzaileak, Jacinto López Sagasetak, Navarrabiomed Ikerketa Biomedikoko Zentroko Proteinen Kristalografia Unitatekoa denak—. Moldeko eremu horretatik molekulak sortu nahi ditugu, baina birus-partikularekin lotzeko gaitasun handiagoarekin; horrela, zaildu eginen lukete birusa hartzaile naturalari lotzea eta, ondorioz, infekzioak aurrera egitea”. Ikertzailearen arabera, molekula horiek “infekzioaren prozesua eta abiadura arintzeko gai diren botikak diseinatzen laguntzen ahal dute, eta, ondorioz, gaixoaren errekuperazio klinikoa erraztu”.
Hamabi hilabeteko iraupena izanen duen proiektu hori garatzeko, partzuergo bat eratu da, zenbait diziplinatako ikertzaileak biltzen dituena: sintesi kimikoa, proteinen ingeniaritza, egiturazko analisia, biologia zelularra, bai eta BSL3 biosegurtasun-baldintzetako adituak ere (laugarren eskalako laborategietarako biosegurtasuneko hirugarren maila), molekula horien potentziala testatu ahal izateko. Zehazki, Navarrabiomed eta NUPez gain, Bartzelonako lau ikerketa-erakundek hartzen dute parte: IRB Barcelona (Ikerketa Biomedikoko Institutua), IQAC-CSIC (Kimika Aurreratuko Kataluniako Institutua), CIBER-BBN (Sareko Ikerketa Biomedikoko Zentroa Bioingeniaritzaren, Biomaterialen eta Nanomedikuntzaren arloetan), eta IRTA (Nekazaritzako Elikagaien Ikerketako eta Teknologiako Institutua). Navarrabiomeden kasuan, Jacinto López Sagasetaz gain, honako hauek hartzen dute parte ikerketan: Gilda Dichiara Rodríguez, Elena Erausquin Arrondo eta Ane Ochoa Echevarría, Proteinen Kristalografia Unitateko kideak.
Jacinto López Sagasetaren hitzetan, partzuergoko kideek espero dute “inhibizio efikazia handiko molekulak izateak pandemiaren eragin sozioekonomikoa leuntzen lagunduko duela, SARS-CoV-2aren edo arriskutsuak izan daitezkeen eta antzeko sarbideak dituzten beste koronabirus batzuen iraunkortasuna eta/edo etorkizuneko agerraldiak kontuan hartuta”.
8,5 milioiko funtsa
Covid-19 Supera Funtsak 8,5 milioi euroko zuzkidura du guztira, eta zenbait erakunderen proiektuetara bideratu da, hain zuzen, Covid-19aren aurkako borrokan hiru ardatz estrategiko hauen arabera garatutakoetara: birusari eta haren prebentzioari buruzko ikerketa aplikatua, eragin soziala eta unibertsitateen gaitasun teknologikoa indartzea, eta arrakala digitala murriztea. Zehazki, 700 proposamen aurkeztu zituzten, eta horietatik 35 aukeratu dituzte birusaren aurkako ikerketa aplikatua egiteko; 5 milioi euroko zuzkidura du ardatz horrek. Gainera, milioi bat euro inguru banatu zaizkie eragin sozialeko hamabi proiekturi. Eta, azkenik, 2,5 milioi euro bideratu dira egoera sozioekonomiko ahulean dauden Espainia osoko unibertsitateko gazteei 5.000 ordenagailu inguru, Interneterako 15.000 konektibitate-irtenbide eta web-kamerak emateko.
Maria Chivite Nafarroako Lehendakariak Foru Komunitateko ikerketa zentro eta institutuak COVID-19ren ondorioak arintzen lagunduko duten alternatibak bilatzeko egiten ari diren "lan ona" aitortu du. Nafarroan 515 eta Espainia osoan, 27.000 hildako baino gehiago eragin dituen gaixotasunari aurre egiteko funts publikoekin finantzatutako ikerketa horiek zuzentzen dituzten hamar bat ikertzailerekin bildu da gaur goizean.
Topaketan baita ere parte hartu dute Osasun kontseilari Santos Indurainek eta Unibertsitate, Berrikuntza eta Eraldaketa Digitaleko kontseilari Juan Cruz Cigudosak. Bertan, zuzenean jakin ahal izan dute COVI+D Nafarroa Funtsaren laguntzak jaso dituzten proiektuen ikerketaren helburua. Foru Exekutiboak sortu zuen gai horretan ikerketak bultzatzeko asmoarekin, eta maiatzean 1,1, milioi euroko laguntza eman zien Carlos III. Osasun Institutuaren balorazio positiboa izandako zortzi proiekturi. Horrez gain, institutuak Nafarroako beste bi ikerketari 232.000 euroko finantzaketa eman die zuzenean.
Chivitek foroa aprobetxatu nahi izan du Foru Gobernuak berrikuntzarekin eta ikerketarekin duen konpromisoa gogorarazteko, “garapen ekonomiko eta sozialaren eredu gisa”; horretarako, laguntza hauek ez ezik, I+G+b Talka Plana ere atera du, pasa den astean aurkeztu zuena, eta Nafarroa Suspertu 2020-2023 Plana ere bai, azpiegitura teknologikoak hobetzeaz eta eskualdez gaindiko lankidetza sustatzeaz gain. “Nafarroa biomedikuntza arloan liderra izatea nahi dugu, hori gauzatzeko talentua eta gaitasuna ditugulako. Lantzen ari garen arlo estrategikoetako bat da. Ezagutza eta ikerketa transferitzeko gai izan behar dugu garapen industriala eta teknologikoa errazteko”, baieztatu du. Gainera, Nafarroa "I+G+b arloko mapan erreferente" bilakatuko denaren konfiantza du.
Horretarako, Lehendakariak adierazi du Foru Gobernuaren helburua "inbertsioa gehitzen joatea dela, hazkunde-eredurako zutabe gogorrak ezarriaz”. Modu horretan, prestatuta egongo lirateke COVID-19a bezalako etorkizuneko erronkei aurre egiteko.
Lehendakariak gizartearen babesa erakutsi dio ikerketa-lan horri; izan ere, “jakin badaki koronabirusa aztertzen ari zaretenok zer-nolako presioa duzuen, txertoak, tratamenduak eta gure gizartean inpaktu izugarria sortu duen birusaren efektuak arindu ditzaketen bestelako alderdiak lortzeko itxaropen handia dagoelako”. Chivitek ikerketa-lanaren “garaiekiko, zorroztasunekiko eta zehaztasunekiko” errespetua eskatu du; era berean, horren bidez “informazio egiazkoa eta pedagogikoa” sustatzea eskatu du, gizartean oro har, gezurrak eta desinformazioa saihesteko.
Hamar proiektu
Lehendakariarekin batera, Berrikuntzako zuzendari nagusia den Rosario Martinez izan da hitzorduan. Halaber, funts publikoekin finantzaturiko hamar proiektutako ikertzaileek hartu dute parte, tartean honako hauek: Luis Martínez de Morentin, Fermín Mallor Giménez, Borja Sáez Ochoa, Natalia Ramírez Huerto, Jacinto López Sagaseta, Pablo Sarobe Ugarriza, Patricia Fanlo Mateo, David Escors Murugarren, Jesús Castilla Catalán eta Leyre Ruete Ibarrola, Beatriz Lacruz Escaladaren ordezkari gisa. Ordezkaritza horrekin batera proiektuak garatzen ari diren ikerketa-zentro ezberdinetako arduradunak ere bildu dira. Ildo horretan, bertan izan dira Nafarroako Osasun Ikerketa Institutuko (IdiSNA) zuzendari zientifikoa, Mª Rosario Luquin; Lurederra Fundazioaren zuzendaria, Claudio Fernández; eta Navarrabiomed-eko zuzendaria, Íñigo Lasa Uzcudun.
Hamar ikerketaren arduradunek beren lan-ildoen berri eman dute; hala nola, txerto posibleen azterketa eta botika jakin batzuen erabilera, baliabideen kudeaketa, prebentziorako neurrien eta produktuen garapena edo intzidentziaren analisia, betiere, kontuan hartuta ezaugarri soziodemografikoak eta bestelako baldintzak.
COVI+D Funtseko laguntzen deialdiaren bitartez, Foru Exekutiboaren asmoa da Nafarroako berrikuntza sustatzea eta estatu-mailan proiektatzea. Horrez gain, talentu zientifikoa sartu nahi du, laguntza horietan langileak kontratatzeko gastuak ere sartzen dira-eta.
Navarrabiomed - Centro de investigación biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra, edificio de investigación.
Calle Irunlarrea, 3. 31008 Pamplona, Navarra, España.
Medizina Genomikoaren Unitatearen helburua giza genoma osoko analisi-teknologia (WGS) osasun-sare publikoan ezartzea da, Nafarroako doitasunezko medikuntzari lotutako tresna kliniko, ikerketazko eta garapenezko gisa. Nafarroako Gobernuko Industria Departamentuak finantzatutako ikerketa-proiektuetatik abiatuta sortua, talde hau baliabide propioek (Ikertzaile Nagusiak eta postdoc-ak, aholkulari genetikoak eta ikerketarako laguntza-teknikariak), aditu klinikoek, eta beste Unitate zein Plataforma batzuetako langileek eta proiektuko aholkulariek osatzen dute. Gaur egun, hainbat ikerketa-ildo nagusi ditu zabalik.
Ikerketa-ildoak:
• Asistentzia-zirkuitua NAGENPediatrics ekimen pilotuaren ondorioz jarri da abian
Pediatriako pazienteen sekuentziazio genomikoa ikerketaren esparrutik asistentzia-praktikara eramaten da, Genetika, Pediatria eta Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko Zuzendaritzaren arteko koordinazioari esker. Ekimen horren buru Josune Hualde izan da, NOUeko pediatra eta Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroko Medikuntza Genomikoko Unitateko ikertzailea.
Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroa NAGENPediatrics proiektuaren burua izan da 2020tik 2022ra, Osasunbideko paziente pediatriakoetan analisi genomikoko teknologiaren erabilera integratzeko.
2023. urtean zehar, teknika aurreratu horretaz baliatuko dira lau hilabete bitarteko haurrak, gaixotasun genetikoaren susmo handiarekin jaio direnak edo orpoaren ohiko proban emaitza positiboa izan dutenak. Metodologia horren bidez, aldatutako aldagai genomikoak identifikatu ahal izango dira, eta, hala, gaixotasun genetikoak garaiz diagnostikatuko dira.
Zirkuitu honen abantaila nagusia da oso azkar lortzen direla emaitza genomikoak, eta horrek, garrantzi handia du pazienteari aurre egiteko. Izan ere, tratamendu pertsonalizatuak garaiz ezartzea ahalbidetzen du, eta hainbat espezialitatetan arreta integratzea eta tratamendu, zainketa eta jarraipen plan pertsonalizatu eta adostu baten bidez modu integralean ekitea.
NAGEN Pediatrics proiektua, NAGEN programaren esparruan garatu egin da, Garapen Ekonomiko eta Enpresarialeko Departamentuak 2020an I+Gko proiektu estrategikoak egiteko laguntza-deialdian hautatu zen. Proiektuak 1.450.819 euroko finantzaketa jaso du, 2020 eta 2022 bitartean garatzeko. Nafarroako Garapen Ekonomiko eta Enpresarialeko Departamentuaren laguntzari esker, NAGENPediatrics-ek genoma osoaren sekuentziazio- eta analisi-teknologia aplikatzen saiatu da Osasunbidean. Orain, proiektuaz haratago jarri da abian asistentzia-praktikan.
NOUko Asistentzia-zirkuitua
Ainhoa Icetak eta Alberto Valientek, hurrenez hurren, Pediatria eta Genetika Zerbitzuetako arduradunek, NOUko zuzendaritza-taldearekin batera, modu koordinatuan lan egin dute laguntzaezartzea errazteko. “Diagnostiko zehatz eta goiztiar horiek zuzeneko eragina izango dute familietan; izan ere, murriztu egiten da familiek egin ohi zuten “odisea diagnostikoa”, eta osasun-sistema iraunkorragoa bultzatzen du, alferrikako probak edo tratamenduak saihestuz”, adierazi du Izetak.
Ospitaleko Zuzendaritzarentzat, ikerketa honetan lortutako ezagutza pazienteen arreta klinikora transferitzeak laguntzen du doitasun handiagoko medikuntza garatzen, baliabideen erabileran eraginkorragoa eta pazientearentzat eta bere familiarentzat kalitate hobekoa garatzen.
NAGENPediatrics proiektua
NAGENPediatrics-ek, Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroa buru duela, 266 familia parte-hartzailetako 758 pertsonaren genoma sekuentziatu du, eta aztertutako haurren herenean diagnostiko genetikoa egin da 18 eguneko batez besteko denboran.
NAGENPediatrics NAGEN programaren parte da. Navarrabiomedek 2016. urteaz geroztik garatu eta Nafarroako Gobernuak finantzatu du, eta Osasunbidean pertsona eta patologia zehatzetan genoma sekuentziatu eta aztertzea du helburu.
Argazkia, ezkerretik eskuinera: Maite Mendioroz (Navarrabiomed), Alberto Valiente (Genetika, NOU), Ainhoa Iceta eta Josune Hualde (Pediatria, NOU), Amaya Bengoa (Genetika, NOU) y Alfredo Martínez (NOU).
Juan Cruz Cigudosa, Unibertsitateko, Berrikuntzako eta Eraldaketa Digitalerako kontseilariak gaur “Nire genoma, ardatz Medikuntza Pertsonalizaturako” online jardunaldia zabaldu du gaur. Hitzaldia Departamentuak, Navarrabiomed, NASERTIC, Nafarroako Unibertsitatea Klinika eta SARAY elkartearekin elkarlanean antolatzen dituen Innovation Fridays jardunaldi digitalen baitan gauzatu da.
Kontseilariak iragarri du Medikuntza Pertsonalizaturako Estrategiaren zirriborroa datozen hiru asteetan aurkeztuko dela jendartera. Herritarrek hilabete bateko tartea izanen dute euren ekarpenak egiteko. Erran duenez, jardunaldiaren helburua izan da medikuntza mota honek nafarrei eskainiko dizkien abantailak aurkeztea profesionalen eta pazienteen ikuspuntu batetik.
Ekitaldian Garapen Ekonomiko eta Enpresarialeko kontseilari Mikel Irujok parte hartu du, “Medikuntza Pertsonalizatuko Estrategia Integralaren testua osatzeko lankidetzaren garrantzia” azpimarratu duena. “Nafarroako osasun ekosistema indartzeko aukera eskaintzen duen eremu bat da, publiko-pribatuaren arteko lankidetza oinarri eta garapen ekonomikoko eta enpresarialeko ikuspuntu batetik. Horrela biltzen du Nafarroako Espezializazio Adimentsuko S3 Estrategian, lehiakortasunean eta lurraldeko ongizatea hobetzeko”, amaitu du.
Gainera, Marisa Saldañak hartu du hitza, NAGEN 1000 proiektuko paziente baten senidearekin, bere esperientzia pertsonala azaldu duena. Mahai-inguru bat ere izan da, SARAY elkarteko zuzendari teknikoak dinamizatu duena. Horretan parte hartu dute Josune Hualdek, Nafarroako Ospitale Guneko pediatra eta Navarrabiomedeko zuzendari nagusia NAGEN PEDIATRICS proiektuan; Ana Patiñok, Nafarroako Unibertsitate Klinikako Medikuntza Genomikoko zuzendaria; eta Gonzalo R. Ordoñezek, Medikuntza Pertsonalizatuko eta NASERTIC Laborategietako zuzendaria.
Esperientzia pertsonalak eta profesionalak
Marisa Saldañak adierazi du Medikuntza Pertsonalizatuarekin erlazionatutako proiektuekin, NAGEN 1000 bezalakoak, “gaixotasun arraroen ezagutza hobetzen da ikerketa lerro berriak irekitzen dira gure senideen tratamendurako aurrerapen garrantzitsua izanen direnak”.
“NAGEN 1000 proiektuak gure semeak dituen sintomen eta arazoen gaineko azalpenak eman dizkigu, badakigu zergatik gertatzen zaion, zeri dagozkion aldaketa horiek… Mundu osoan aurrera eramaten ari diren ekimen hauei esker, gaixotasun berbera duten haurren familiekin kontaktuan jarri ahal izan gara eta gure bizi-esperientzia eurekin banatu ahal izan dugu”, adierazi du.
Bere aldetik, Ana Patiñok nabarmendu du pazienteen kudeaketa klinikorako genomen sekuentziak “doitasunezkoa eta pazientearen beharrei egokitua izan behar duela, aholkularitza genetiko egoki batez lagundurik”. Zentzu horretan, haren ustez, “kritikoena pazienteak datu genomikoen interpretazioan laguntzea da”.
“Publikoak eta pribatuak diren sekuentziarako baliabide handiak dituen herrialde eta komunitatean gaude, baina garrantzitsuena da datuak ongi interpreta daitezen lortzea pazienteentzako klinikoki erabilgarriak izan daitezen”, azaldu du.
Gonzalo R. Ordoñezek helarazi du gizakiaren genomaren sekuentziak suposatzen zuen erronka teknikoa gainditu dela azken urtetan, “genomas sekuentziak laneko urte asko eta ehunka milioi euro eskatzen zituen egoera batetik, Nafarroan, egun, modu azkar eta ekonomikoan egiteko gai diren azpiegiturak izatera”.
Hala eta guztiz ere, mahaigaineratu du Nafarroan gizakiaren genoma sekuentziatzeko gaitasun teknikoa izateak “ez du erran nahi egokia denik Nafarroako paziente guztien genomak sekuentziatzea. Sekuentziaren aplikazioak gida eta aholku klinikoen arabera erabili behar dira”. “ Beharrezkoa da formakuntza eta dibulgazioa sustatzea, ekimen honekin egiten dugun bezala, profesionalek zein pazienteek jarraibide hauek eta genomen analisi batez espero daitezkeen emaitzak ezagutzeko”, baieztatu du.
Bere aldetik, Josune Hualdek azpimarratu du “ikerketa sustatzearen eta genomaren ezagutzan sakontzearen garrantzia sustatzea”, eta baieztatu du “medikuntza genomikoan eginiko aurrepenek erabilera berriak ahalbidetu dituzte, NAGEN PEDIATRICS proiektuarekin planteatzen dela bezalakoa, gaixotasun genetikoa duten susmoa, jaioberrien screening positiboa eta minbizia duten ospitaleratutako haurren genomaren sekuentzia osoa egin asmo duena”.
“Gaixotasun genetikoa oso nabaria da adin pediatrikoan eta bere diagnostikoa egitea zaila da. Medikuntza genomikoak eskaintzen dituen aurrerapen berriak oso itxaropentsuak dira, eta ikuspuntu kliniko batetik, haur horien bizi kalitatea hobetzeko benetako aukera bat suposatzen du, - azaldu du. Alabaina, errealista izan behar da, eta jakin, nahiz eta aipagarria izan daitekeen diagnostikoen ehuneko batera iritsi (%20-30 literatura zientifikoaren arabera), ebatzi gabe geldituko diren beste kasu batzuk izanen direla”. Erakutsi duen arabera, kasu hauetan, sekuentzia genomikoaren biranalisiak diagnostikoa hobetu ahalko du patologiarekin loturiko aldaera berriak ezagutzen diren heinean.
Nafarroan 1500-2500 pertsona inguruk du hiperkolesterolemia, eta horietatik %20ak baino gutxiagok ez daki baduenik. Arazo koronarioen %22aren kausa dela uste da, eta horietako gehienak saihestu daitezke diagnostiko goiztiarra eta tratamendu egokia eginez gero. Modu horretan, bi alderdiak hobetze aldera, Navarrabiomed ikerketa biomedikoaren zentroak NAGENCOL izeneko proiektua abian jarri du, hiperkolesterolemia duten gaixoen banako diagnostiko eta tratamendurako genoma osoaren analisia ezartzeko helburuarekin. Proiektua NAGEN izeneko estrategia orokorrean sartzen da, Nafarroako Osasun Zerbitzuan - Osasunbidean medikuntza genomikoa ezartzea xede duenean.
Gaur egun, hiperkolesterolemia arazo handia da osasun publikoarentzat; izan ere, tratatu gabeko gaixoen bizitza 25 urte gutxitu daiteke, eta uste da portzentaje altu batek (%50) 55 urte bete aurretik infartua izateko arrisku handiagoa duela. NAGENCOLek arazo hori jorratzen du, datu genomikoen erabilera sakona egiten duen eredu berria eskainiaz, eta, beste datu kliniko eta demografiko batzuekin alderatuta, gaixo bakoitzari banako tratamendua erraztea du helburu.
Nafarroako osasun publikoaren proiektu handi hori finantzatzeko bi milioi euro jartzen ditu Garapen Ekonomikoko Departamentuak - Nafarroako Gobernuaren Industria, Energia eta Berrikuntzako Zuzendaritza Nagusiak, eta Genomika eta Medikuntza Aurreratuaren (GEMA) erronkaren eta S3 Espezializazio Adimentsuaren Estrategiaren esparruan.
NAGENCOLen jarduera profil kliniko, zientifiko -tekniko eta ikerketa-arloko bost bazkide estrategikok osatutako kontsortzioak kudeatzen du, eta tartean hauek aurkitzen dira: Nafarroako Ospitale Gunea, NASERTIC, TRACASA INSTRUMENTAL SL eta Navarrabiomed azterketaren erakunde lider gisa. Proiektuaren zuzendaritzaz Ander Ernaga eta Juan Pablo Martinez doktoreak arduratzen dira, Nafarroako Ospitale Guneko Endokrinologia Zerbitzuko espezialistak.
NAGEN estrategia
2016az geroztik, Navarrabiomed da NOZ-Oko Medikuntza Genomikoaren Nafarroako Estrategiaren (NAGEN) burua. Orduz geroztik, eta Nafarroako Gobernuaren laguntzari esker, zentroak bi proiektu estrategiko garatzea bultzatu du: NAGEN 1000 (medikuntza pertsonalizatuan 2018ko ekimen onena bezala saritutako azterketa) eta PharmaNAGEN proiektua.
Bi ekimenak, NAGENCOLekin batera, NOZ-Oko laguntza-zirkuituan beharrezko azpiegiturak jartzen laguntzen ari dira, genoman dagoen informazioa gaixotasunen diagnostikorako eta tratamendurako metodo gisa erabili ahal izatearren.
2016tik, Navarrabiomed-ek giza genoma osoaren analisiaren bidez, Osasunbidea (SNS-O) Osasuneko Zerbitzu Nafarrari jatorri genetikoko ez-ohiko gaixotasun tratamenduaren eraldatzea ahalbidetuko dion “NAGEN: Proyecto Genoma 1000 Navarra” (NAGEN 1000) proiektua zuzentzen du. Oraingoz, eta Nafarroako Ospitale-Zentroaren 18 espezialitateko fakultatiboren kolaborazioari esker, ikerketara 400 gaixo baino gehiago eta hauen senideak gehitu dira eta errekrutatutako pazienteen % 25en bete-beteko diagnostikoa lortu da.
Euren gaixotasunaren diagnostiko zehatza lortu ezin izan zuten pazienteak direla azpimarratu behar da, espezialista desberdinengatik zainduak eta euren bizitzan zehar ohiko osasun proba anitzak burutu izan arren. Angel Alonso, proiektuko zuzendariak, osasun arretarentzat proiektuak duen garrantzia agerira atera du, izan ere, analisi genomikoko teknologia berri hau osasun-sare publikoan txertatzea zeharo iraultzailea da , oinarri genetikoko gaixotasun arraroen pazienteen abordatze klinikoan aldaketa oso garrantzitsua dakarrelako”.
Gaixoarekiko eta familiarekiko eragina
Bihar, otsailaren 28an ospatzen den Mundu-mailako Ez-ohiko Gaixotasunen Eguna dela eta, ez litzateke lekuz kanpo egongo gutxi gora behera biztanleriaren %6ak gaixotasun arraro bat pairatzen duela gogoratzea, 38.000 afektatu inguru Nafarroan eta jatorri genetikoa duten 7.000 tipologia desberdin baino gehiago.
Gaixoarentzat eta bere familiaren ingurunearentzat, diagnostiko genetikoa lortzeak kasu askotan gaixotasunaren eta bere garapenaren ezaguera handiago bat izatea ahalbidetzen du. Gainera, bere jaraunspen-moduari buruzko eta beste senide batzuentzat izan dezaketen arriskuen inguruko informazioa ematen du. Ez da ahaztu behar bizitako sintomak azaltzen dituen erantzuna aurkitzeak dakarren osagai emozionala, sarritan denboran luzatuz, maiz ez-ohiko gaixotasunak sufritzen dituzten gaixoek pairatzen duten isolamendu eta ziurgabetasunarekin amaituz.
NAGEN 1000, nazio-mailako ekimen aitzindaria
NAGEN 1000, Foru Erkidegoa ezaguerako eta analisi genomikoko teknologiaren erabileraren buru kokatzen duen nazio-mailako proiektu aitzindaria da. Joan den urtean Senatuaren Genomari buruzko Ikerketako Txostenaren aurrean aurkeztu zen, 2019an Goiko Ganberak, pertsonalizatutako medikuntzaren alorrean nazio-estrategiarantz aurrera egitea ahalbidetuko duen ondorioak onartuz.
Gaur egun, proiektuan garatutako metodologia, azpiegitura eta prozedurak SNS-O-ren eguneko ohitura klinikoan txertatzen ari dira hiritar nafarren onurarako.
1000 NAGEN-ek Garapen Ekonomikoko Departamentuaren -Industriaren, Energia eta Berrikuntza Zuzendaritza Nagusiaren finantzaketa du S3 Zentzuzko Espezializazio Estrategiaren esparruan. Proiektuko partzuergoa CHN Nafarroako Ospitale-Guneko profesionalek, NASERTIC enpresa publikoak, AVANTIA enpresak eta proiektua zuzendu eta koordinatzen duen Navarrabiomed Bio-medikuntza ikerketa zentroak osatzen dute. Halaber, Telekomunikazioetako eta Berrikuntza Publikoko Informatika Zuzendaritza Nagusiaren (DIGITIP) eta Analisi Genomikoko Nazio-Zentroaren (CNAG-CRG) eta CIBER-en ISCIII Gaixotasun Arraroko Bio-informatika Klinikoko Ikerketa Gunearen kolaborazioa dauka.
Navarrabiomed - Centro de investigación biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra, edificio de investigación.
Calle Irunlarrea, 3. 31008 Pamplona, Navarra, España.
Onko-immunologiako Ikerketa Unitateak minbiziaren aurkako tratamendu berriak garatzen ditu. Ikerketa-arlo nagusien artean honako hauek daude:
Ikerketa-taldeak ikerketa-ildo horiek lantzen ditu, besteak beste, biriketako minbiziaren, koloneko eta ondesteko minbiziaren eta linfomaren ereduetan.
Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroak saguetan egindako saiakuntza aurreklinikoetan frogatu duenez, oleuropeina molekula (olibondoaren ostoan eta fruituan dagoen konposatu fenoliko bat) immunoterapia tradizionalekin konbinatuta erabiltzeak erantzun klinikoak hobetzen ditu PD-1/PD-L1 blokeo-immunoterapiekiko erresistenteak diren animalia-ereduetan. Aurkikuntza ‘British Journal of Cancer’ aldizkarian argitaratu da, eta patente-prozesuan dago, eta Miguel Servet Fundazioaren Berrikuntzaren Erosketa Publikoko proiektu batekin amaitzea espero da, saiakuntza klinikoetara zuzendutako molekula txikien (oleuropeina, esaterako) garapena arintzera bideratuta.
David Escors ikertzaileak zuzentzen duen Onkoinmunologia Unitateak hainbat ikerketa egiten ditu 2008az geroztik minbiziaren aurkako immunoterapietan aurrera egiteko, tratamendu eraginkorragoei eragiteko. Oleuropeinaren gaitasun immunomodulatzaileen identifikazioari esker, beste tratamendu batzuekin konbinatu ahal izango da, minbizi mota desberdinetan erantzun antitumoralak indartuz.
Las investigadoras Grazyna Kochan y Ester Blanco han liderado el desarrollo de esta investigación en la que han contado también con la participación de profesionales del Servicio científico – técnico de Proteómica de Navarrabiomed, del Servicio de Oncología Médica del Hospital Universitario de Navarra y del Grupo de Terapia Génica del Cáncer del Cima Universidad de Navarra.
Grazyna Kochan eta Ester Blanco ikerlariek ikerketa honen garapena gidatu dute, eta Navarrabiomedeko Proteomikako Zerbitzu Zientifiko Teknikoko, Nafarroako ospitale Unibertsitarioko Onkologia Medikoko Zerbitzuko eta Nafarroako Unibertsitateko Gailurreko Minbiziaren Terapia Genikoko profesionalek ere parte hartu dute.
Oinarrizko ikerketa pazienteari
Ikerketa honek molekula txikiak sortzeko beharra azpimarratzen du. Molekula horiek aurrez oinarrizko ikerketako laborategietan identifikatuta daude, European Medicines Agency-k (EMA) eskatutako kalitate- eta segurtasun-estandarrek eskatutako baldintzetan. Molekula horiek, saiakuntza klinikoetarako beharrezkoak diren kalitate eta kantitatean, eskuragarri edukitzeak sendagai berrien garapena bizkortuko du.
Gaur egun, Navarrabiomed – Miguel Servet Fundazioa Berrikuntza Erosketa Publikoaren prozesu batean murgilduta dago, industriarekin batera, laborategietan lortutako aurkikuntzak pazienteei helarazteko plataforma bat garatzeko, Osasun Sistema Nazionalaren barruko saiakuntza klinikoetan molekulen erabilera bizkortuz. Plataforma garatzeko prozesuak oleuropeinarako erabilera espezifikoa izango duen kasu bat aurreikusten du, gerora beste molekula batzuetara estrapolatu daitekeena.
Navarrabiomed ikerketa biomedikoko zentroak ikerketa bat garatu du biriketako minbizia duten pazienteen immunitate sistema aztertzeko, immunoterapiaren aurretik eta zehar. Ikerketak egiaztatu duenez, tratamendu horri erantzuten dioten pazienteek odol-zelula immunitarioen osaera dute (zelula mieloideak), pertsona osasuntsuenekin konparatzeko modukoa, eta odol zirkulatzailean haustura maila handia ikusten da, immunitate-sistema aktiboa eta funtzionala mantentzeko funtsezko proteina. Ezagutza horrek tratamendu eta immunoterapia eraginkorragoak garatzea ahalbidetu lezake, proteina hori egungo terapiekin konbinatuz.
Lan horren emaitzak EMBO Reports nazioarteko aldizkarian aurkeztu dira. David Escors doktoreak zuzentzen duen Navarrabiomedeko OncoInmunologia Unitateko ikertzaileek, Ana Bocanegra eta Grazyna Kochan doktoreek koordinatu dute. Nafarroako ospitale Unibertsitarioko Onkologia Medikoko Zerbitzuko taldearekin lankidetza estuan garatu da, Ruth Vera doktoreak gidatuta, eta Minbiziaren aurkako Espainiako Elkarteak, Carlos III Osasun Institutuak- EGEF funtsak eta Nafarroako Gobernuko Garapen Ekonomiko eta Enpresarialeko Departamentuak emandako finantzaketari esker.
Ikerketaren garapena
Ikerketan, fraktina erantzun-biomarkatzaile gisa identifikatzen da, eta proteina horren maila altuak immunoterapiari erantzun hobea ematearekin lotzen da. Era berean, proteina hori diana terapeutiko berri gisa aurkezten da, PD-1 blokeoko immunoterapien eraginkortasuna areagotzeko biriketako minbiziaren animalia-ereduan, aldez aurretik terapia horrekiko erresistenteak baitziren.
Egileek jakinarazi dutenez, epe ertain-luzera tratamenduen eraginkortasuna hobetu liteke fraktina erabiliz, immunitate-sistema suspertzeko eta immunoterapiari ematen zaion erantzuna hobetzeko.
“Emaitza horiek immunoterapiak eman aurretik immunitate-sistema funtzional baten beharra berresten dute, eta ikerketa-lerro bat irekitzen dute, non fraktinaren tumorearen aurkako ekintza bultza dezakegun. Epe luzera, fraktalkina immunoterapiekin konbinatzeko tratamendu bat ebaluatu ahal izango litzateke saiakuntza klinikoetan”, Grazyna Kochan Navarrabiomedeko ikertzaileak adierazi duenez.
Lankidetzazko azterlana
Navarrabiomedeko eta NOUko ikertzaile-taldeak elkarlanean jardun du azterlan honetan, Nafarroako, Errioxako eta Madrilgo diziplina anitzeko taldeekin. Talde horiek ikerketaren eta laguntzaren arloan ibilbide ezaguna duten profesionalek koordinatu dituzte, besteak beste: Rubén Pío doktorea, Luis Montuenga doktorea eta Cima Universidad de Navarrako Juan José Lasarte doktorea, San Pedro Unibertsitate Ospitaleko (Logroño, Errioxa) Alejandra Roncero doktorea, Jiménez Díaz Fundazioko (Madril) Carolina Gotera doktorea, Salazar-Ezcároz Osasun Zentroko (Nafarroa) Alfonso Ventura doktorea eta Errioxako Ikerketa Biomedikoko (CIBIR, Logroño) zentroko José Pichel doktorea. Gainera, NOUeko eta Salazar-Ezkarozeko (Nafarroa) Osasun Zentroko pazienteek eta senideek eskuzabaltasunez parte hartu dute.
Argazkian: Ezkerretik eskuinera, Luis Montuenga (Cima), David Escors eta Grazyna Kochan (Navarrabiomed), Ruth Vera (NOU) eta Rubén Pío (Cima). Argazkian ez dago Ana Bocanegra (Navarrabiomed).
La Unidad de Oncoinmunología de Navarrabiomed, liderada por los doctores Grazyna Kochan y David Escors, junto con la Unidad de Oncobiona, liderada por las doctoras María Alsina y Ruth Vera, ha caracterizado el perfil inmunológico frente a la infección por SARS-CoV-2 y a la vacuna de mRNA Bnt162b2 en pacientes con tumores sólidos.
El estudio demuestra que los pacientes con tumores sólidos vacunados con Bnt162b2 generan una respuesta eficiente de anticuerpos, células T y células mieloides frente a la proteína S1 del virus. Además, aquellos pacientes que habían pasado previamente COVID-19, generan una potente respuesta memoria de linfocitos T principalmente frente a las proteínas S1 y M del coronavirus SARS-CoV-2. En este sentido, la investigación pone de manifiesto que una vacuna que también incluya la proteína M podría ser aún más eficaz en estos pacientes.
Además, se constata también que la vacuna posterior a la infección incrementa notablemente la respuesta inmune frente a la proteína S1. Cabe destacar la potenciación de una respuesta Th17 tras la infección y tras la vacunación en estos pacientes, los cuales ya presentan una inflamación basal debida a la enfermedad. Esto sugiere la mejora de los adyuvantes de las vacunas de mRNA para evitar este tipo de respuesta inflamatoria.
Los resultados de este estudio forman parte de la tesis de Miriam Echaide, investigadora predoctoral de la Unidad de Oncoinmunología, y se incluyen entre la producción científica del Instituto de Investigación Sanitaria de Navarra (IdiSNA), agrupación público-privada para el fomento de la investigación biomédica en la Comunidad Foral de la que forma parte Navarrabiomed.
La investigación ha sido posible gracias a la financiación del programa de Ciencia e Innovación Horizonte 2020 de la Unión Europea. A su vez, el grupo de Oncoinmunología cuenta con el apoyo de otras instituciones como la Asociación Española Contra el Cáncer (AECC), el Instituto de Salud Carlos III, el Departamento de Salud y el Departamento de Universidad, Innovación y Transformación Digital del Gobierno de Navarra y el Ministerio de Ciencia e Innovación.
David Escors Murugarren, Navarrabiomedeko OnkoInmunologia Unitateko Ikertzaile Nagusia eta koronabirusean aditua, SER Navarra Sarien V. edizioan saritu zuten berrikuntzaren kategorian. Urtero, SER Navarra Kateak ematen ditu, eta modalitate hau Viscofanek babesten du. Epaimahaiak SARS-CoV-2aren ikerketan eginiko lana nabarmendu zuen. Izan ere, COVID-19ak eragindako egungoa bezalako pandemien kasuan, txertoen produkzioa azkartzeko plataforma bat sortzea helburu duen proiektu bat zuzentzen du.
Bere diskurtsoan, ikerketa zentroek egunerokoan egiten duten lanaren garrantzia azpimarratu zuen: “Gure laborategiak egunero egiten du lan minbiziaren aurkako borrokan, gaixotasun autoimmunitarioen aurka, eta horiek ezin ditugu ahaztu, nahiz eta larrialdi egoeran egon”. Eskertuta eta, aldi berean, sariagatik harrituta azaldu zen: “Gu bezala, zientzialari asko ari dira egunero lanean. Gure lana da, gure pasioa, eta horretarako ikasi eta prestatu gara”. Amaitzeko, eskerrak eman zizkien karrera profesionalean lagundu dioten familiari eta lagunei.
SER Navarra sarien bosgarren edizioaren gala Baluarten egin zen, eta Joaquím Torrents kazetariak zuzendu zuen. Aurten, garrantzi berezia izan zuen COVID-19aren aurkako borrokak eta haren ondorioek. Alderdi horiei garrantzia eman die epaimahaiak sariak banatzean. Guztira, 10 pertsona edo kolektibok jaso zuten errekonozimendua Nafarroako gizarteko hainbat esparrutan egindako lanagatik.
Espainiako Zientzia eta Berrikuntza Ministerioak, Carlos III.a Osasun Institutuaren (ISCIII) bidez, 232.000 euro eman ditu Nafarroako Osasun Ikerketarako Institutuaren (IdISNA) esparruan bi ikerketa publiko garatzeko. David Escors Murugarren Navarrabiomedeko ikertzaileak eta Jesús Castilla Catalán Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuko ikertzaileak COVID-19 funtsari eskatutako finantzaketaren% 100 jaso dute. Funts hori koronabirus berriaren inpaktu ekonomiko eta sozialari aurre egiteko ezohiko premiazko neurriei buruzko martxoaren 17ko 8/2020 Errege Lege Dekretuan onartutako mekanismoa da.
David Escors Navarrabiomedeko Onkoinmunologia Unitateko Ikertzaile Nagusia da. CNB-CSIC Nazioko Bioteknologia Zentroan hasi zuen bere ibilbide zientifikoa koronabirusaren inguruan Luis Enjuanes ikertzailearekin batera. Gero, College London (UCL) Unibertsitatean jarraitu zuen lentibirusa aplikatzen eta immunoterapiarako terapia genetikoan. Koronabirusan duen espezializazioak eta ISCIIIgatik izandako aldeko balorazioak 115.000 euro jasotzea ahalbidetu diote “SARS-Co2ren aurkako txerto bioseguruak garatzeko plataformak” proiektua aurrera eramateko.
Ekimenaren helburua da COVID-19 gaixotasuna eragiten duen birusaren aurkako txerto bioseguruen ingenieritza-plataformak garatzea. Immunitatea sor dezaketen birusaren proteinen adierazpenean jartzen du arreta. Egungo osasun larrialdiaren aurrean COVID-19 aztertzeko zehazki martxan jarritako ikerketa lerroa da, baina ISOLDA-Horizon2020 Europako proiektuan du jatorria, txerto eraginkorragoak eta seguruagoak sortzeko 65 urtetik gorakoentzako helduentzat birusen (sukar horia, gripea eta koronabirusa) aurrean. Ikerketa horretan Navarrabiomedek 2019tik egiten du lan CSIC eta Holandako, Alemaniako eta Italiako kolaboratzaileekin koordinazioan.
Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua
Bestalde, “Infekzioa, ospitaleratzea eta ZIUn sartzea eta SARS-CoV-2 bidezko heriotza herritar-kohorte batean” ikerketa gidatuko du Jesús Castillak, Gaixotasun Infekziosoen eta Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuko (NOPLO) taldetik. Ikerketa egiteko ISCIIIri eskatutako aurrekontu osoa izanen du: 117.000 euro.
Infekzioan, ospitalizazioan eta COVID-19aren modu larrietan ezaugarri soziodemografikoek, gaixotasun kronikoek eta bestelako osasun baldintzatzaileek duten eragina baloratzean oinarritzen da haren proposamena. Horretarako, kalkulatuko diren tasak susmo klinikoa duten kasuen intzidentzia, PCR bidez berretsitako infekzioa, ospitalizazioak, ZIUko diru-sarrerak, aireztapen lagundua eta heriotzarena izanen dira. Berretsitako eta ospitaleratutako kasuetan hilgarritasuna ere kalkulatuko da. Halaber, antigorputzen seroprebalentzia ebaluatuko da zentinela medikuen eta/edo emaileen sareko pazienteen lagin batean.
Jesús Castillarentzat SARS-CoV-2an bigarren ekimena da, Europako I-MOVE-COVID-19 proiektuko kide ere baita NOPLO. 11 herrialdek parte hartzen dute eta 20 entitate daude sartuta. EBko Ikerketa eta berrikuntza programaren premiazko deialdiaren barruan finantzatutako Europako proiektuetako bat da, Europako Batzordearen Horizonte 2020, SARS-CoV-2 birusaren zenbait alderdiren ikerketa bultzatzeko.
ISCIIIak finantzatutako bi ikerketak IdiSNAren jardun zientifikoan sartuko dira. IdiSNA Foru Komunitatean ikerketa biomedikoa sustatzeko elkarte publiko-pribatua da, eta bertako kide dira bai NOPLO, bai Navarrabiomed
Hugo Arasanz doktoreak, Nafarroako Ospitale Guneko onkologoak eta Navarrabiomed - IdiSNAko Inmunomodulazioaren Unitateko ikertzaileak, atzo Madrilen jaso zuen Minbiziaren Kontrako Espainiako Elkartearen (AECC) Junior Laguntza Klinikoa. Jasotako finantzaketa (120.000 €) proiektu honetarako erabiliko da: "Azpipopulazio linfozitarioak -PD1/PDL1en aurkako inmunoterapiari erantzuteko aurreikuspen-biomarkatzaile gisa, biriketako kartzinoma aurreratu ez-mikrozitikoan, tratamenduaren 1. lerroan". Azterketa datozen lau urtetan zehar garatuko da, eta David Escors doktoreak zuzenduko du.
Sofia Erregina Museoan, atzo banatu ziren AECCeren urteko laguntzak, Minbiziaren Ikerketaren Munduko Egunean antolatutako ekitaldien barnean (WCRD ingelesezko sigletan); urtero, irailaren 24an egiten da. AECCk guztira ia 21 milioi euro banatu ditu 171 proiektu finantzatzeko, eta horiek garatzen ari diren 380 ikerketa-proiektu finantzatzeko jarritako 56M €ri batu behar zaizkie.
Halaber, Elkarteak adierazi du Minbiziaren Ikerketako Plan Nazionala egin beharra dagoela, 2030. urtean batez besteko biziraupenaren %70a lortzeko (egun, %53koa da).
Proiektuari buruzko informazio gehiago
PD1/PDL1 aurkako inmunoterapiak iraultza ekarri du biriketako minbizi ez-mikrozitikoaren tratamendura; izan ere, kimioterapiaren emaitzak hobetu ditu, toxizitate gutxiago izanaz, gainera. Zoritxarrez, ordea, tratamenduari erantzuten dioten gaixoen portzentajea txikia da, eta are gutxiagok izaten duten gaixotasuna kontrolatuta denbora-tarte luzean, eta gaixo horiek zehaztasunez identifikatu ahal izateko aurreikuspeneko biomarkatzailerik ez dago.
David Escors doktorearen taldeak populazio linfozitarioen monitorizazio-sistema garatu du, fluxu zitometriaren bitartez, odol periferikoa erabilita kimioterapiarako aurreratuta dauden gaixoengan; inmunoterapiari zein gaixok erantzungo dion aurreikusten uzten du horrek. Lehen lerroko gaixoengan inmunoterapia egitea duela gutxi onartu denez, proiektuaren asmoa da gaixoen profil linfozitarioak eta horren dinamika korrelazioan jartzea, testuinguru horretan tratamenduak duen eraginkortasunarekin, plasmako zitosina proinmunogenikoen azterketa eta terapia ezberdinek zelula inmunitarioetan eragindako kalte genotoxikoaren eragin posiblearen azterketa egitearekin batera, bigarren lerroan eraginkortasun txikiagoko kausa bezala.
Hugo Arasanz doktorearen proiektua osatzeko, in vitro azterketa mekanistikoak egingo dira, tratamenduaren aurreko erantzuna baldintzatzen duten elementuak ezagutu ahal izateko eta terapia horien aurreko erresistentzia nagusia lehengora dezaketen konbinazioak planteatzeko.
Navarrabiomed - Centro de investigación biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra, edificio de investigación.
Calle Irunlarrea, 3. 31008 Pamplona, Navarra, España.
Aljebra eta Aplikazioak Ikerketa Unitatea, matematikariek eta telekomunikazio-ingeniariek osatutako diziplina anitzeko taldea da. Gaur egun haien ikerketa lerroak, hainbat iturrietatik ateratako datuen informazio estrakziorako, metodo teorikoen garapenean oinarritzen dira. Lortutako teknikak eta algoritmoak hainbat arlotan aplikatzen dira: datu biomedikoen sailkapena, medikuntzako erabakiak hartzea, eta desgaitasun motorra duten pertsonen edo zahartzen ari den biztanleriaren mugimendua ebaluatzea eta sailkatzea.
Ikerketa-arloak:
Navarrabiomed - Centro de investigación biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra, edificio de investigación.
Calle Irunlarrea, 3. 31008 Pamplona, Navarra. España
Geruza finak eta substantzia biologikoak karakterizatzeko sentsore-plataformen eta sentikortasun handiko tekniken ikerketara bideratuta dago unitate hau. Horretarako, metamaterialen, metazaleren eta egitura plasmonikoen kontzeptuak erabiltzen ditu. Bere ikuspegia multispektrala da, eta infragorri-espektro hedatu osoa hartzen du barne: terahertz-bandatik (infragorri urruna ere deitua) eremu ikusgairaino, tartean infragorri ertaineko eta infragorri hurbileko eskualdeak barne hartuta.
Navarrabiomed - Centro de investigación biomédica
Complejo Hospitalario de Navarra, edificio de investigación.
Calle Irunlarrea, 3. 31008 Pamplona, Navarra, España.